إِلَّا عَلى أَزْواجِهِمْ
مگر بر زنان خود
أَوْ ما مَلَكَتْ
يا بر آنكه مالك شده است
أَيْمانُهُمْ
دستهاى ايشان آنها را يعنى كنيزكان كه بملك اليمين در ايشان تصرف توان كرد
فَإِنَّهُمْ
پس به درستى كه ايشان
غَيْرُ مَلُومِينَ
ملامتكردگان نيستند بر ترك حفظ فروج نسبت به زنان و كنيزان خود
فَمَنِ ابْتَغى
پس هر كه طلب كند منكحى را
وَراءَ ذلِكَ
جز اين كه گفته شد
فَأُولئِكَ
پس آن گروه
هُمُ العادُونَ
ايشان از حد درگذرندگانند از وطى ذكران و بهايم و بقول بعضى استمنا باليد نيز داخل اعتدا است
وَ الَّذِينَ هُمْ
و آنان كه ايشان
لِأَماناتِهِمْ
مر امانتهاى خود را
وَ عَهْدِهِمْ
و پيمانهاى خويش را
راعُونَ
رعايتكنندگاناند خواه امانت و همان آفريدگار خواه آفريدگان كه همه نگاهداشتنى است و ملاحظهء امانتگزارى و وفادارى در ان فرونگذاشتنى نظم
اگر مىبايد از آتش امانت * فرومگذار قانون امانت
بهر عهدى كه مىبندى وفا كن * رسوم حقگزارى را ادا كن
وَ الَّذِينَ هُمْ
و آنان كه ايشان
بِشَهاداتِهِمْ
بگواهى خود
قائِمُونَ
ايستادگانند يا اقامت شهادت مىكنند در آنچه مىدانند از حقوق عباد اللّه و حفص شهادت را بجمع مىخواند جهت تنوع اقسام آن
وَ الَّذِينَ هُمْ
و آنان كه ايشان
عَلى صَلاتِهِمْ
بر نماز خويش
يُحافِظُونَ
محافظت مىكنند يعنى بآداب و شرائط آن دوام مىنمايند و تكرار ذكر صلاة مفتح و مختم اين آيات دليل فضل و شرف اين عبادت است بر سائر عبادات و گفتهاند دوام تعلق بفرائض دارد و محافظت بنوافل
أُولئِكَ
آن گروه كه بدين صفتها موصوفاند
فِي جَنَّاتٍ
در بوستانهااند روز قيامت
مُكْرَمُونَ
گرامىشدگان به ثواب ابدى و جزاى سرمدى بعد از نزول اين آيت مشركان گرداگرد حضرت رسول اللّه عليه الصلاة و السّلام حلقه زدند و استهزاءكنان گفتند اگر اصحاب محمد ص طمع مىدارند بوستانهاى عقبى را ما نيز طمع مىداريم كه بيش از ايشان يابيم آيت آمد كه
فَما لِ الَّذِينَ كَفَرُوا
پس چيست و چه بوده است مر آنان را كه نگرويدند و ازين صفتها كه مذكور شد بىبهره ماندند
قِبَلَكَ
بسوى تو
مُهْطِعِينَ
شتابندگانند
عَنِ الْيَمِينِ
از جانب راست
وَ عَنِ الشِّمالِ
و از طرف چپ
عِزِينَ
گروه گروه حلقهزدگان
أَ يَطْمَعُ
آيا طمع دارد
كُلُّ امْرِئٍ
هر مردى
مِنْهُمْ
از ايشان
أَنْ يُدْخَلَ
آنكه آورده شود با مؤمنان
جَنَّةَ نَعِيمٍ
در بوستان با نعمت يعنى مشركان را داعيهء آن است كه بىنقد ايمان ايشان را در چهار بازار روضات جنات دخل دهند .