وَ قالُوا
و گويند كافران كه در دنيا
لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ
اگر مىبوديم ما كه بشنويم سخن پيغمبران را بىبحث تفتيش معانى چه از معجزات ايشان علامات صدق بر صفحات احوال ايشان ظاهر بود
أَوْ نَعْقِلُ
يا تعقل مىكرديم در معانى كلام ايشان و تفكر مىنموديم در انوار حكمت كه از اقوال و افعال ايشان معاينه مىنموديم
ما كُنَّا
نمىبوديم امروز
فِي أَصْحابِ السَّعِيرِ
در عداد اهل دوزخ
فَاعْتَرَفُوا
پس اقرار كنند و معترف شوند
بِذَنْبِهِمْ
به گناه خويش و درين وقت اعتراف سودى ندارد
فَسُحْقاً
پس دورى باد از رحمت من
لِأَصْحابِ السَّعِيرِ
مر ملازمان دوزخ را
إِنَّ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ
به درستى كه آنان كه بترسند
رَبَّهُمْ
از عذاب پروردگار خود
بِالْغَيْبِ
به پوشيدگى يعنى آثار خوف را از خلق بپوشند و به خلوتها ناله و فرياد و گريه كنند و در عين المعانى گويد كه مراد از غيب دل است كه پوشيده است از خلق و پيدا بر خداى عز و جلّ يعنى بدل ترسگار باشند
لَهُمْ مَغْفِرَةٌ
مر ايشان را است آمرزش گناهان
وَ أَجْرٌ كَبِيرٌ
و مزدى بزرگ كه بهشت است و گفتهاند ايمنى از شدايد و مكاره يعنى مزد ترسندگان امان باشد از هر چه مىترسند نظم
لا تخافوا مژدهء ترسنده است * بهر كه مىترسد مبارك بنده است
خوف و خشيه خاص دانايان بود * هر كه دانا نيست كى ترسان بود
ترسگارى رستگارى آورد * هر كه درد آرد عوض درمان برد
آوردهاند كه كفّار قريش به سهولت عيش مسرور و مغرور گشته در باب حضرت پيغمبر صلى اللّه عليه و سلّم سخنان بىادبانه گفتندى و چون چند نوبت بنزول قرآن پرده از روى گفتار ايشان برداشته شد با يكديگر تدبير كردند و راى ايشان بر آن قرار گرفت كه ديگر سخن درباره آهسته گويند تا خداى وى نشنود و او را از ان آگاه نگرداند آيت آمد
وَ أَسِرُّوا
و پنهان سازيد
قَوْلَكُمْ
سخن گفتن خود را درباره پيغمبر ص
أَوِ اجْهَرُوا بِهِ
يا آشكار كنيد مر آن را يعنى هر دو نزديك او يكسان است ،
إِنَّهُ
به درستى كه خداى تعالى سزاى پرستش
عَلِيمٌ
دانا است
بِذاتِ الصُّدُورِ
بهآنچه در سينها است قبل از آنكه بر زبان گذرد پس كسى كه به ضماير واقف است از تعبير از ان بسر كند يا بجهر برو پوشيده نخواهد بود
أَ لا يَعْلَمُ
آيا نداند آنچه در دلها است
مَنْ خَلَقَ
آنكس كه بيافريد دلها را
وَ هُوَ اللَّطِيفُ
و او دانا است بر بواطن اشياء و حقايق آن
الْخَبِيرُ
آگاه از ظواهر موجودات و دقايق آن
هُوَ الَّذِي جَعَلَ
اوست خداوندى كه گردانيد
لَكُمُ الْأَرْضَ
براى شما زمين را
ذَلُولًا
نرم و منقاد تا آسان باشد سير شما بر ان
فَامْشُوا
پس برويد
فِي مَناكِبِها
در اطراف و جوانب زمين
وَ كُلُوا
و بخوريد
مِنْ رِزْقِهِ
از روزى حلال خدا كه براى شما مقرر و مقدور كرده
وَ إِلَيْهِ النُّشُورُ
و بسوى اوست بازگشت شما پس شكرگزارى و سپاسدارى او بجا آريد .