وَ مَنْ أَظْلَمُ
و كيست ستمكارتر
مِمَّنِ افْتَرى
از كسى كه بربندد
عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ
بر خدا دروغ يعنى پيغمبر او را تكذيب كند و آيتهاى او را سحر داند بعضى علما برآنند كه نضر بن حارث گفت كه روز قيامت لات و عزى مرا شفاعت خواهند كرد نزد خداى و او شفاعت ايشان قبول خواهد فرمود اين آيت آمد كه كيست ظالمتر از كسى كه دروغ بر خدا بندد بقبول شفاعت بتان درباره كفار
وَ هُوَ يُدْعى
و حال آنكه مفترى خوانده مىشود يعنى پيغمبر ص او را مىخواند
إِلَى الْإِسْلامِ
بسوى دين اسلام كه مشتمل است بر خير و صلاح و فوز و فلاح در دنيا و عقبى
وَ اللَّهُ لا يَهْدِي
و خدا راه ننمايد بر ستمكارى
الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ
گروه ستمكاران را در لباب آورده كه چند روزى وحى بر حضرت رسول صلى اللّه عليه و سلّم فرود نيامد كعب بن اشرف گفت مژده باد شما را اى گروه يهود كه خداى محمد ص نور او را فرونشانيد و كار او باتمام نخواهد رسيد اين سخن بجناب رسالت مآب صلى اللّه عليه و سلّم عرض نمودند و غبار ملال بر آئينه دل مبارك آن حضرت نشست جبرئيل عليه السلام به جهت رفع آن آيت آورد كه
يُرِيدُونَ
مىخواهند يهود
لِيُطْفِؤُا
تا فرونشانند
نُورَ اللَّهِ
نور خداى را كه دين و كتاب او است يا نور خدا و رسول او -
بِأَفْواهِهِمْ
به دهنهاى خود يعنى به گفتار ناپسنديده و سخنان بىادبانه
وَ اللَّهُ مُتِمُّ
و خدا تمامگرداننده است
نُورِهِ
نور دين و روشنى شرع سيد المرسلين عليه الصلاة و التسليم را قبل از قيام قيامت
وَ لَوْ كَرِهَ الْكافِرُونَ
و اگرچه كراهت دارند كافران از اتمام آن چه كراهت ايشان را اثرى نيست در اطفاء چراغ صدق و صواب همچون ارادت خفاش كه غير مؤثر است در نابودن آفتاب جهانتاب قطعه
شبپرك خواهد كه نبود آفتاب * تا ببيند ديده او مرز بوم
دست قدرت هر صباحى شمع مهر * برفروزد كورى خفاش شوم
هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ
اوست آن خداوندى كه فرستاد -
رَسُولَهُ
پيغمبر خود را
بِالْهُدى
به چيزى كه سبب هدايت است يعنى قرآن
وَ دِينِ الْحَقِّ
و بكيش راست كه ملّت حنيفه است
لِيُظْهِرَهُ
تا غالب گرداند اين دين را
عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ
بر همه كيش و ملت بوقت نزول عيسى عليه السلام كه همه اهل زمين دين اسلام قبول كنند
وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ
و هرچند كارهاند مشركان اظهار دين محمد مصطفى صلى اللّه عليه و سلّم را كه مشتمل است بر اثبات توحيد و ابطال شرك .