كَبُرَ
بزرگ است
مَقْتاً
از روى خشم
عِنْدَ اللَّهِ
به نزديك خداى
أَنْ تَقُولُوا
آنكه بگوئيد
ما لا تَفْعَلُونَ
آنچه نخواهيد كرد و نزد بعضى علماء آيت عام است و شامل يعنى هر كه سخنى گويد و نكند درين عتاب داخل است و به آن علماء نيز كه خلق را به عمل خير فرمايند و خود ترك نمايند اين سياست خواهد بود ا تامرون النّاس بالبرّ و تنسون انفسكم و حضرت پيغمبر صلى اللّه عليه و سلّم در شب معراج ديده كه لبهاى چنين كسان بمقراض آتشين مىبريدند قطعه
از من بگوى عالم تفسير گوى را * گر در عمل نكوشى نادان مفسّرى
بار درخت علم ندانم بجز عمل * با علم اگر عمل نكنى شاخ بىبرى
إِنَّ اللَّهَ
به درستى كه خداى
يُحِبُّ الَّذِينَ يُقاتِلُونَ
دوست دارد آنان را كه كارزار كنند
فِي سَبِيلِهِ
در راه وى
صَفًّا
صفزده در برابر خصم
كَأَنَّهُمْ
گويا ايشان در استحكام
بُنْيانٌ مَرْصُوصٌ
بناهااند ريخته از ارزير كنايت است از ثبات قدم ايشان در معركه حرب و به يكديگر باز چسپيدن
وَ إِذْ قالَ مُوسى
و ياد كن آن را كه گفت موسى عليه السلام
لِقَوْمِهِ
مر گروه خود را يعنى با بنى اسرائيل گفت
يا قَوْمِ
اى قوم من
لِمَ تُؤْذُونَنِي
چرا مىرنجانيد مرا به ناشنودن فرمان من
وَ قَدْ تَعْلَمُونَ
و به راستى مىدانيد
أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ
آنكه من فرستاده خدايم
إِلَيْكُمْ
بسوى شما و بر رسالت خود از معجزات ظاهره اقامت شهادت كردهام و شما را معلوم شده و شبهه نمانده و رسول بايد كه محترم و مكرم باشد پس شما فرمان من بريد ايشان بر همان جهالت و ضلالت خود ثابت بودند و سخن كليم اللّه على نبينا و عليه السلام نشنودند
فَلَمَّا زاغُوا
پس آن هنگام كه بگشتند بنى اسرائيل از قبول فرمان موسى ع
أَزاغَ اللَّهُ
بگردانيد خداى
قُلُوبَهُمْ
دلهاى ايشان را از صفت يقين و موقع شك ساخت
وَ اللَّهُ
و خداى
لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفاسِقِينَ
راه نمىنمايد بشناخت خود بيرونرفتگان را از دائره فرمان
وَ إِذْ قالَ
و ياد كن آن را نيز كه گفت
عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ
عيسى پسر مريم عليه السلام مر قوم خود را كه
يا بَنِي إِسْرائِيلَ
اى فرزندان يعقوب ع
إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ
به درستى كه من فرستاده خدايم
إِلَيْكُمْ
بسوى شما به حجّت و برهان
مُصَدِّقاً
در حالتى كه باوردارندهام
لِما بَيْنَ يَدَيَّ
مر آن چيزى را كه پيش من است
مِنَ التَّوْراةِ
از كتاب توريت يعنى قبل از من نازل شده و من تصديق كردهام كه آن از نزديك خدا است
وَ مُبَشِّراً
و مژدهدهندهام
بِرَسُولٍ يَأْتِي
بفرستاده كه مىآيد بدين كامل و شرع شامل
مِنْ بَعْدِي
از پس زمان من
اسْمُهُ أَحْمَدُ
نام او احمد مصطفى صلى اللّه عليه و سلّم يعنى ستايندهتر و ترجمه كلام عيسى على نبينا و عليه السلام برين وجه است كه انى ذاهب الى ربّى و ربّكم و الفارقليطا جاء و معنى فارقليطا احمد است در تبيان آورده كه اسم آن حضرت ص به سريانى منحميا است و معنى او آنكه فرستد خدا بشما او را بعد از مسيح ع
فَلَمَّا جاءَهُمْ
پس آن هنگام كه آمد عيسى عليه السلام بديشان
بِالْبَيِّناتِ
بمعجزات روشن چون احياى موتى و ابراء اكمه و ابرص
قالُوا
گفتند بيشتر بنى اسرائيل
هذا
اينكه او بما مىنمايد
سِحْرٌ مُبِينٌ
جادوئى است آشكارا يعنى بر هيچكس پوشيده نيست كه سحر مىكند .