بِالْقِسْطِ
بعدل يعنى تا تسويه حقوق كنند بدان ميان يكديگر بوقت معاملات و انزال ميزان در زمان نوح على نبينا و عليه السلام بوده و گفتهاند مراد اسباب انزال او است و امر بساختن آن
وَ أَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ
و فرستاديم آهن را با آدم عليه السلام ما وردى فرموده كه آدم ع چون از بهشت به دنيا آمد سه وصله از آهن با وى همراه بود تير و پتك و سندان و در معالم آورده كه خدا چهار چيز با بركت از آسمان به زمين فرستاد آب و آتش و نمك و آهن
فِيهِ
در آهن
بَأْسٌ شَدِيدٌ
كارزار سخت است يعنى آلتهائى كه در كارزار به كار آيد ازو سازند خواه براى دفع دشمن چون سنان نيزه و شمشير و پيكان و خنجر و امثال آن و خواه براى حفظ نفس چون زره و خود و جوشن و جز آن
وَ مَنافِعُ لِلنَّاسِ
و در آهن است سودها مر مردمان را چه قوام صناعات و حرف تمام با آهن باز بسته است و هيچ حرفه نيست كه آهن درو دخل ندارد و نفع كلى خود آنست كه كفار از ترس شمشير و تير مسلمانان هراساناند و اهل اسلام در اكثر بلاد از ايشان ايمن باشند پس حق سبحانه آهن فرستاد تا اعداى دين منزجر گردند و ترازو فرستاد تا معاملات وزن بر نهج راستى فيصل يابد و كتاب منزل گردانيد تا حق از باطل متميز شود
وَ لِيَعْلَمَ اللَّهُ
و تا ببيند خداى ،
مَنْ يَنْصُرُهُ
آنكس را كه يارى دين او مىكند
وَ رُسُلَهُ
و نصرت مىدهد فرستادگان او را باستعمال اسلحه در جهاد با كفار مراد مؤمن است كه يارى دهد پيغمبر را -
بِالْغَيْبِ
به پوشيدگى يعنى وقتى كه پيغمبر صلى اللّه عليه و سلّم حاضر نباشد چه منافقان در حضور پيغمبر عليه الصلاة و السلام مددگارى مىنمودند و در غيبت يار و هوادار نبودند -
إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ
به درستى كه خدا توانا است بر اهلاك دشمنان
عَزِيزٌ
غالب است بر همه به حكم و فرمان
وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا
و به تحقيق ما فرستاديم
نُوحاً
نوح نبى را به بنى قابيل
وَ إِبْراهِيمَ
و ابراهيم خليل ع را به نمروديان
وَ جَعَلْنا
و وديعت نهاديم
فِي ذُرِّيَّتِهِمَا النُّبُوَّةَ
در فرزندان ايشان پيغمبرى را
وَ الْكِتابَ
و وحى كرديم بديشان كتابى را كه نامزد ايشان بود
فَمِنْهُمْ
پس بعضى از اينها كه انبياء ع بديشان آمدند
مُهْتَدٍ
راهيافتگانند يعنى ايمان آوردند بكتاب و نبى
وَ كَثِيرٌ مِنْهُمْ
و بسيارى از ايشان
فاسِقُونَ
بيرونرفتگانند از طريق حق يعنى نگرويدند بكتب و رسل
ثُمَّ قَفَّيْنا
پس از پى درآورديم
عَلى آثارِهِمْ
بر عقب نوح ع و ابراهيم ع و امم ايشان
بِرُسُلِنا
به فرستادگان خود چنانچه بعد از نوح ع هود ع و صالح ع را و پس از ابراهيم ع اسماعيل ع و اسحاق ع و يعقوب ع و يوسف عليهم السلام
وَ قَفَّيْنا
و از پى درآورديم اين رسل و تمام كرديم انبياى بنى اسرائيل را
بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ
بعيسى پسر مريم عليه السلام را
وَ آتَيْناهُ الْإِنْجِيلَ
و عطا كرديم مر او را كتاب انجيل
وَ جَعَلْنا
و افگنديم
فِي قُلُوبِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ
در دلهاى آنان كه پيروى كردند مر عيسى را
رَأْفَةً
مهربانى
وَ رَحْمَةً
و بخشايشى بر يكديگر يعنى متابعان عيسى ع و خواص او را بر يكديگر مشفق و مهربان گردانيديم
وَ رَهْبانِيَّةً
و ايشان پيدا كردند طريقه رهبانيه را از پيش خود .