أَ فَرَأَيْتُمُ
آيا اخبار كنيد
النَّارَ الَّتِي تُورُونَ
آتشى كه بيرون مىآريد
أَ أَنْتُمْ
آيا شما
أَنْشَأْتُمْ
بيافريدهايد
شَجَرَتَها
درخت آتش را كه مرخ و عفارست
أَمْ نَحْنُ الْمُنْشِؤُنَ
يا ما آفرينندهايم اهل بوادى شاخى از درخت مرخ كه مذكر مىگويند بر شاخى از درخت عفار كه انثى مىخوانند مىسايند حق سبحانه از ميان آن دو شاخ تر كه آب از ان مىچكد آتشى بيرون مىآرد
نَحْنُ جَعَلْناها
ما گردانيديم آن آتش را
تَذْكِرَةً
يادكردنى كه چون ببينيد آن را آتش دوزخ را ياد كنيد يا آن را تبصره ساختيم تا اهل بصيرت دانند كه هر كه قادرست بر احداث آتش از درخت سبز و تر با وجود مائيستى درو كه به كيفيت ضد آتش است هر آئينه قادر بود بر تازه ساختن نهال وجود انسان بعد از خشكى و پژمردگى آن
وَ مَتاعاً
و ما ساختيم آتش را برخوردارى يعنى سبب نفع گرفتن
لِلْمُقْوِينَ
مر مسافران را و مقيمان را اكتفا كرد بذكر احد الضدين چنان كه سرابيل تقيكم الحر
فَسَبِّحْ
پس تسبيح گو
بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ
بنام پروردگار بزرگ تو و او را به پاكى ياد كن
فَلا أُقْسِمُ
پس سوگند ياد مىكنم
بِمَواقِعِ النُّجُومِ
بمواقع نجوم قرآنى يعنى اوقات نزول آن يا مغارب نجوم و مساقط آن صاحب كشاف فرموده كه تخصيص مغارب به جهت آن است كه غروب دليل زوال است و بزوال اثر استدلال توان كرد بر وجود مؤثرى كه تاثير او را زوال نيست يا بمطالع كواكب يا بمجارى آن و در عين المعانى آورده كه مراد مساجد صحابه و مقابر ايشان است كه مشبهاند به نجوم كما قال اصحابى كالنجوم بايّهم اقتديتم اهتديتم يا منازل نجوم كه بروج آسمان است كما فى قوله تعالى و السماء ذات البروج يا به آن نجوم كه مأمور برجم شياطين شدند و آن وقت مولد حضرت پيغمبر صلى اللّه عليه و سلّم بوده و هنگام بعث او و امام زاهد رح فرموده كه مراد نجوم قرآن است و مواقع آن دل مقدس پيغمبر صلى اللّه عليه و سلّم هر چند دل مطهر او يكى بود اما نجوم قرآنى بسيار بود هر نجمى را موقعى و قرائت امام حمزه و امام كسائى رح كه موقع خواندهاند مؤيد اين قول است و نزول قرآن بر قلب مبارك وى بنصّ نزل به الروح الامين على قلبك ثابت شده
وَ إِنَّهُ
و به درستى كه آنچه خدا به دو سوگند خورد
لَقَسَمٌ
سوگندى است
لَوْ تَعْلَمُونَ
اگر دانيد
عَظِيمٌ
بزرگ و معتبر جواب قسم چيست
إِنَّهُ
به درستى كه آنچه آن حضرت صلى اللّه عليه و سلّم بر شما مىخواند
لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ
هر آئينه قرآنى است بزرگوار و بسيار نفع چه مشتمل است بر اصول علوى كه در باب مصالح معاش و معاد به كار آيد يا گرامى است نزد خداى و ملائكه و مؤمنان يا حافظ و قادرى او مكرم و معززست اين قرآن نوشته است
فِي كِتابٍ مَكْنُونٍ
در كتابى پوشيده و نگاه داشته شده نزديك خدا در لوح محفوظ .