وَ لَقَدْ صَبَّحَهُمْ
و به درستى كه بامداد كرد بقوم لوط ع
بُكْرَةً
در اوّل روز يعنى بوقت صبح آمد بر ايشان
عَذابٌ مُسْتَقِرٌّ
عقوبتى قرار گرفته يعنى دائم بود و بازنگشت تا ايشان را هلاك نگردد گفتيم ما ايشان را كه
فَذُوقُوا عَذابِي
پس بچشيد و بكشيد عقوبت مرا
وَ نُذُرِ
و بيم كردن من يعنى عذابى كه بفرمان من بيم مىكردند شما را از ان
وَ لَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ
و هر آئينه سهل و آسان گردانيديم قرآن را
لِلذِّكْرِ
مر جمعى عربى زبانان را براى فهم كردن معانى آن و دانستن اخبار گذشتگان
فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ
پس هيچ پند شنونده هست كه بدان عبرت گيرد
وَ لَقَدْ جاءَ
و به درستى كه آمدند
آلَ فِرْعَوْنَ النُّذُرُ
بفرعون و قوم او بيمكنندگان يعنى موسى و هارون على نبينا و عليهما السلام به آيتهائى كه موسى ع قبطيان را بدان بيم كرد و آن نه آيت بود
كَذَّبُوا
تكذيب كردند
بِآياتِنا كُلِّها
به همه آن آيتها و بدان نگرويدند
فَأَخَذْناهُمْ
پس بگرفتيم ايشان را به عذاب غرق
أَخْذَ عَزِيزٍ
گرفتن غالبى كه مغلوب نگردد در گرفتن
مُقْتَدِرٍ
توانا بر هلاك مشركان
أَ كُفَّارُكُمْ
آيا كافران شما اى گروه عرب
خَيْرٌ
قوىتر و سختترند -
مِنْ أُولئِكُمْ
ازين گروه مكذبان كه برشمرده شد يعنى اينان از آنان به قوت و عدت و حشمت و سطوت بهتر و بيشتر نيستند و آنان را عذاب ما فرا رسيد اينان را چرا فرا نرسد
أَمْ لَكُمْ
يا آنكه شما راست اى مشركان
بَراءَةٌ فِي الزُّبُرِ
براءتى در كتابهاى سماوى يعنى براتى نوشته شده بر نام شما كه شما را عذاب نخواهد بود
أَمْ يَقُولُونَ نَحْنُ
آيا مىگويند كفار عرب كه ما
جَمِيعٌ مُنْتَصِرٌ
گروهى جمع شدهايم يارىدهنده يك ديگر را و منعكننده بلا از يكديگر
سَيُهْزَمُ الْجَمْعُ
زود باشد كه هزيمت كرده شود جمع ايشان
وَ يُوَلُّونَ الدُّبُرَ
برگردانيده شود پشتهاى ايشان از حرب يعنى هر يك پشت بگرداند از معركه قتال و فرار نمايد و اين صورت واقع شد در روز بدر پس اين آيت يكى از دلائل نبوّت و اعجاز قرآن است فاروق اعظم رضى اللّه عنه مىفرمايد كه چون اين آيت فرود آمد حضرت رسول اللّه صلى اللّه عليه و سلّم فرمود كه معنى اين آيت را نمىدانم كه چيست ناگاه در روز بدر ديدم كه آن حضرت زره پوشيده مىگويد سيهزم الجمع دانستم كه معنى آيت چه بوده و به همين قتل و اسر و هزيمت ايشان بسنده نيست
بَلِ السَّاعَةُ
بلكه روز قيامت
مَوْعِدُهُمْ
وعدهگاه عذاب كلّى ايشان است
وَ السَّاعَةُ
و عذاب قيامت
أَدْهى
سختتر و باهولتر
وَ أَمَرُّ
و تلختر و ناخوشتر است از عذاب دنيا
إِنَّ الْمُجْرِمِينَ
به درستى كه مشركان
فِي ضَلالٍ
در گمراهىاند از راه حق در دنيا
وَ سُعُرٍ
و در عنا و مشقت يا در آتش سوزان در آخرت .