وَ إِنْ يَرَوْا
و اگر بينند كافران
آيَةً
نشانه از آيات قدرت ما در اظهار معجزه پيغمبر ع كه دليل صدق مدعاى او باشد
يُعْرِضُوا
اعراض كنند از ايمان بدان يا روى بگردانند از تامل در ان
وَ يَقُولُوا سِحْرٌ مُسْتَمِرٌّ
و گويند جادوييست دائم و رونده از زمين تا آسمان
وَ كَذَّبُوا
و تكذيب كنند پيغمبر را
وَ اتَّبَعُوا
و پيروى نمايند
أَهْواءَهُمْ
آرزوهاى خود را يعنى آنچه شيطان در نظر ايشان آراسته باشد از لجاج و عناد
وَ كُلُّ أَمْرٍ مُسْتَقِرٌّ
و هر كار كه مقرر كرده شده واقع است يعنى آنچه از شقاوت كافران و سعادت مؤمنان مقرر شده بديشان خواهد رسيد
وَ لَقَدْ جاءَهُمْ
و به درستى كه آمد بديشان يعنى باهل مكّه در قرآن
مِنَ الْأَنْباءِ
از خبرهاى پيشينيان يا از بيان امور اخروى
ما فِيهِ مُزْدَجَرٌ
آنچه در ان بازداشتن بود از مناهى و منع از تمرد و سركشى
حِكْمَةٌ بالِغَةٌ
آن حكمت تمام است رسنده به سرحد كمال
فَما تُغْنِ النُّذُرُ
پس نفع نكند ايشان را و سود نرسانند بيمكنندگان يعنى پيغمبران و موعظه قرآن اگر آيند بر ايشان يكى از پى ديگرى
فَتَوَلَّ عَنْهُمْ
پس روى بگردان از ايشان تا بوقت امر بقتال و منتظر باش جزاى ايشان را
يَوْمَ يَدْعُ الدَّاعِ
دران روز كه بخواند خواننده يعنى اسرافيل عليه السلام ايشان را
إِلى شَيْءٍ نُكُرٍ
به چيزى صعب و زشت كه اهوال قيامت است
خُشَّعاً أَبْصارُهُمْ
فراهم رفته باشد چشمهاى ايشان از هول
يَخْرُجُونَ
بيرون آيند
مِنَ الْأَجْداثِ
از قبرها
كَأَنَّهُمْ
گويا ايشان
جَرادٌ مُنْتَشِرٌ
ملخهاى پراگندهاند يعنى در بسيارى و پراگندگى بهم برمىآيند و از هر طرف سرگردان و حيران مىروند
مُهْطِعِينَ
شتابكنندگان
إِلَى الدَّاعِ
بسوى خواننده يعنى بدان طرف كه آواز مىآيد مىشتابند
يَقُولُ الْكافِرُونَ
مىگويند ناگرويدگان
هذا يَوْمٌ عَسِرٌ
اين روزى دشوارست بر ما
كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ
تكذيب كردند پيش از قوم تو
قَوْمُ نُوحٍ
گروه نوح ع بعث و قيامت را
فَكَذَّبُوا عَبْدَنا
پس تكذيب كردند و به دروغ داشتند بنده ما نوح عليه السلام را
وَ قالُوا مَجْنُونٌ
و گفتند او ديوانه است
وَ ازْدُجِرَ
و بازداشته شد از دعوت خلق يعنى هرگاه كه ايشان را خواندى بتوحيد او را ايذا كردندى و تهديد نمودندى و سنگ برو زدندى تا بىهوش شدى و از دعوت بازماندى .