وَ سَخَّرَ لَكُمْ
و فرمان كرد براى شما منفعت شما
ما فِي السَّماواتِ
آنچه در آسمانهاست از شمس و قمر و نجوم و مطر
وَ ما فِي الْأَرْضِ
و آنچه در زمين است از كوه و دريا و شجر و ثمر
جَمِيعاً
همه اينها
مِنْهُ
ازوست نه از غير او
إِنَّ فِي ذلِكَ
به درستى كه در تسخير اين اشيا
لَآياتٍ
هر آئينه نشانها است بر قدرت الهى و علم و حكمت بادشاهى -
لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ
مر گروهى را كه تفكّر كنند در غرائب صنع و عجائب خلق او كه در صحائف مبدعات ظاهر است و از صفائح مكونات باهر بيت
در جمله جهان ز مغز تا پوست * هر ذره گواه قدرت اوست
آوردهاند كه غفارى در شهر مكه فاروق را رضى اللّه عنه ، دشنام داد و از آنجا كه سطوت عمرى بود خواست كه او را بگيرد و انتقام كشد آيت آمد كه
قُلْ
بگو اى محمد
لِلَّذِينَ آمَنُوا
مر آن كسانى را كه گرويدهاند
يَغْفِرُوا
تا عفو فرمايند
لِلَّذِينَ لا يَرْجُونَ
مر آنان را كه نمىترسند
أَيَّامَ اللَّهِ
از روزهاى هلاك و عذاب خداى عرب از وقائع بايام تعبير كنند چنانچه يوم بعاث و يوم اعماس پس معنى آيت آن است كه درگذرانيد از قومى كه تامل نمىكنند در روزهاى هلاك كافران و نمىترسند از ان
لِيَجْزِيَ
تا پاداش دهد خداى
قَوْماً بِما كانُوا يَكْسِبُونَ
گروهى را بهآنچه هستند كه كسب مىكنند از اساءت و مغفرت در كشاف از سعيد بن مسيب رحمه اللّه عليه نقل مىكنند كه ما در پيش فاروق رضى اللّه نشسته بوديم قارى اين آيت بخواند و عمر رض فرمود كه ليجزى عمر بما صنع و گويند سبب نزول آيت قصّه جهجهاه غفارى و سنان جهنى است و شمه از ان در سوره منافقون گفته خواهد شد و بدان تقدير اين آيت را مدنى بايد گفت چه اين سوره باتفاق مكى است و در تفسير امام ثعلبى آورده كه بعد از نزول اين آيت من ذا الذي يقرض اللّه قرضا حسنا فنحاص يهودى بر سبيل طعن مىگفت كه خداى مگر محتاج شده كه قرض مىطلبد اين خبر به فاروق رضى اللّه عنه رسيده برجست و شمشير كشيد روى به جستجوى او نهاد تا هرجا بيند به قتلش رساند جبرئيل عليه السلام اين آيت بياورد و رسول اللّه صلى اللّه عليه و سلّم كس را بطلب عمر رض فرستاد و چون حاضر شد گفت اى عمر رض شمشير بنه كه حق سبحانه بعفو فرمود و اين آيت بر وى خواند امير المؤمنين عمر رض گفت يا رسول اللّه ص بدان خداى كه ترا به حق بخلق فرستاد كه ديگر اثر غضب بر روى من نهبينند و در مقابله گناه جز صفت عفو از من مشاهد نكنند نظم
چو بدبينى ز خلقى درگذارى * ترا زيبد طريق بردبارى
اگرچه دامت را مىدرد خار * تو گل باش و دهان پرخنده مىدارد
و گفتهاند اين آيت به آيت قتال منسوخ است
مَنْ عَمِلَ صالِحاً فَلِنَفْسِهِ
هر كه بكند كارى شايسته پس مر نفس او راست ثواب آن عمل
وَ مَنْ أَساءَ
و هر كه كارى بد كند
فَعَلَيْها
پس بروست و زرد و بال آن
ثُمَّ إِلى رَبِّكُمْ
پس بسوى آفريدگار خود
تُرْجَعُونَ
بازگرديده خواهيد شد براى يافتن پاداش كردار و گفتار
وَ لَقَدْ آتَيْنا
و به درستى كه ما داديم
بَنِي إِسْرائِيلَ الْكِتابَ
فرزندان يعقوب ع را توريت
وَ الْحُكْمَ
و حكم كردن در دين
وَ النُّبُوَّةَ
و پيغمبرى يعنى بعضى را پيغمبر ساختيم از ايشان و در هيچ قبيله اين قدر پيغمبر نبودهاند كه در ميان بنى اسرائيل از زمان يوسف ع تا زمان عيسى ع
وَ رَزَقْناهُمْ
و روزى داديم ايشان را
مِنَ الطَّيِّباتِ
از چيزهائى كه پاكيزه و حلالاند و گفتهاند مراد من و سلوى است
وَ فَضَّلْناهُمْ
و تفضيل داديم ايشان را
عَلَى الْعالَمِينَ
بر عالميان زمان ايشان .