وَ آتَيْناهُمْ
و داديم مر ايشان را
مِنَ الْآياتِ
از نشانهاى قدرت
ما فِيهِ بَلؤُا مُبِينٌ
آنچه درو نعمت آشكارا بود چون شكافتن دريا و انزال منّ و سلوى
إِنَّ هؤُلاءِ
به درستى كه اين گروه يعنى كفّار قريش
لَيَقُولُونَ
هر آئينه مىگويند
إِنْ هِيَ
نيست عاقبت كار و خاتمه حال
إِلَّا مَوْتَتُنَا الْأُولى
مگر مرگ نخستين در دنيا و بعد ازو حياتى نيست
وَ ما نَحْنُ
و نيستيم ما
بِمُنْشَرِينَ
زندهشدگان و برانگيختگان بعد از مرگ
فَأْتُوا بِآبائِنا
پس بياريد پدران ما را
إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ
اگر هستيد راستگويان در بعث بعد از موت اين سخن از ايشان جهل بوده زيرا كه نه هر چه جائز بود وقوع آن از خداى بهوقتى خاص لازم بود وجود و ظهور آن بهر وقت كه ديگر خواهد پس چون وعده بعث در آخرت است اگر در دنيا واقع نشود كسى را برو تحكم نرسد
أَ هُمْ خَيْرٌ
آيا قوم قريش بهتراند در قوّت و شدّت و مال و شوكت
أَمْ قَوْمُ تُبَّعٍ
يا قوم تبع حميرى كه لشكرى بودند با عظمت و ابّهت و در غايت كثرت
وَ الَّذِينَ
و آنان كه بودهاند
مِنْ قَبْلِهِمْ
پيش از قوم تبع مانند عاد و ثمود و جز آن ، چون نگرويدند
أَهْلَكْناهُمْ
هلاك كرديم ايشان را
إِنَّهُمْ كانُوا
به درستى كه ايشان بودند
مُجْرِمِينَ
گروهى كافران و منكران بعث و حشر از فحاوى اخبار و آثار چنان مفهوم مىگردد كه ملكى بود از حمير كنيت او ابو كرز و نام او اسعد بن مليكاى كرسيا با حشم و تبع بسيار از شرق تا غرب عالم بگشت و حيره را بنا كرده و سمرقند را نيز بقول اشهر او ساخت و روايتى از ابن عباس رضى اللّه عنه هست كه او پيغمبر بود و در حديث آمده است كه نمىدانم كه تبع پيغمبر بوده يا نه و از عايشه صديقه رضى اللّه عنها منقول است كه دشنام مدهيد تبع را كه اسلام آورده است و لهذا حق سبحانه قوم او را مذمت فرمود نه او را در معالم آورده كه وقتى در مدينه پسر او را بكشتند و او به قصد اهالى آنجا لشكر كشيده و دو جراز بنى قريظه كه كعب و اسد نام داشتند اين خبر شنيده به نزديك وى رفتند و گفتند اين جرأت مكن كه مدينه مهاجر پيغمبر آخر الزمان است و تعريف آن حضرت ص كردند او از سر قتل و اسر اهل مدينه درگذشت و او آتشپرست بود و بر دست آن دو جر مسلمان شد و با جمعى از اهل كتاب متوجه يمن شد چند نفر از هزيل بسر راه وى آمده گفتند دلالت كنيم ترا خانه كه درو گنجى است از نقره و مرواريد و زبرجد گفت كجا است گفتند در مكه و غرض ايشان آن بود كه قصد خانه كند و هلاك شود تبّع قصّه گنج و خانه با احبار در ميان آورد گفتند اى ملك زينهار كه آن شريفترين بقعهايست بر روى زمين و هيچكس قصد آنجا نكند مگر هلاك شود ترا آنجا بايد رفت و تعظيم بجا بايد آورد و قربان بايد فرمود تبع آنجا رفت و خانه را پوشانيد و شش هزار شتر قربان كرد از آنجا بيمن توجه فرمود و قوم او از حمير آغاز مخالفت كردند كه تو از دين ما برگشته ما با تو نمىسازيم تبّع دلائل خداپرستى بر ايشان خواند و ايشان در عناد افزوده گفتند ما به آتش امتحان مىكنيم آتشى بود در دامن كوهى از كوههاى يمن چون دو كس را دعوى بودى بر يكديگر ، در آن آتش آمدندى مبطل بسوختى و محق را آفتى نرسيدى القصه احبار با مصاحف خود به آتش درون رفتند و به سلامت بيرون آمدند و كشيشان ايشان به تمامى بسوختند و نزد ارباب شكر اللّه مساعيهم مثبوت پيوسته كه تبع نامه نوشت به حضرت رسالتپناه صلى اللّه عليه و سلّم و به شامول يهودى سپرد كه اگر حضرت را ؟ ؟ ؟ ؟ ؟ به اولاد خود سپرده وصيت نمايد كه بعرض رسانند و فرزند بست و يكم از نسل شامول ابو ايوب انصارى رضى اللّه عنه بود نامه بموقف عرض رسانيد و حضرت رسول اللّه صلى اللّه عليه و سلّم سه نوبت فرمود كه مرحبا بالاخ الصالح و از رقاشى رض نقل است كه ابو كرب اسعد حميرى از تبابعه ايمان آورد و پيغمبر ما قبل از بعث آن حضرت ص به هفتصد سال و در درج الدرر آورده كه به مدت هزار و پنجاه و سه سال پيش
از هجرت كه هزار و چهل سال پيش از بعثت بوده باشد
وَ ما خَلَقْنَا السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ
و نيافريديم آسمانها و زمين را
وَ ما بَيْنَهُما
و آنچه ميان ايشانست
لاعِبِينَ
بازيكنان يعنى به حكمت آفريدهايم نه ببازى بلكه مخلوقات را به حكمت كامله بطهور آفريدهايم و از حكمت نسزد كه آدميان را معطل و مهمل گذاريم بىثواب و عقاب .