وَ لَوْ بَسَطَ اللَّهُ الرِّزْقَ
و اگر بگشادى خداى روزى را
لِعِبادِهِ
مر بندگان خود را و بر ايشان فراخ گردانيدى
لَبَغَوْا
هر آئينه ستم كردندى
فِي الْأَرْضِ
در زمين و به استيلا و استعلا بيرون آمدندى يا تكبر ورزيدندى و فساد كردندى و اين در غالب است چه ذى النورين و عبد الرحمن بن عوف رضى اللّه عنهما مالدارترين قوم بودهاند و هرگز از ايشان اثر بغى و طغيان ظاهر نشد و گفتهاند مال دنيا به مثابه باران است كه بر تمام زمين رسد و از هر قطره از ان گياهى رويد بيت
باران كه در لطافت طبعش خلاف نيست * در باغ لاله رويد و در شوره بوم خس
و چون اغلب طباع خلق بجانب هوا و هوس مائلست و پرورش صفات سبعى و بهيمى بر ايشان غالب و مال دنيا درين ابواب قوىترين اسباب است پس اگر حق سبحانه روزى بر خلق فراخ كردى اكثر باغى و طاغى شدندى پس آن را به حكمت قسمت نمود چنانچه فرمود
وَ لكِنْ يُنَزِّلُ
و ليكن فرومىفرستد روزى را
بِقَدَرٍ
بتقدير ازلى
ما يَشاءُ
آنچه مىخواهد براى هر كه مىخواهد
إِنَّهُ بِعِبادِهِ
به درستى كه او به بندگان خود
خَبِيرٌ
داناست و باحوال ايشان
بَصِيرٌ
بيناست يعنى هم مىبيند و مىداند كه هر كس را چه بايد و چند بايد و كى بايد
وَ هُوَ الَّذِي يُنَزِّلُ الْغَيْثَ
و اوست آن كس كه مىفرستد باران را
مِنْ بَعْدِ ما قَنَطُوا
پس از آنكه نوميد شدند از آمدن آن
وَ يَنْشُرُ رَحْمَتَهُ
و پراگنده كند رحمت خود را يعنى باران را منتشر گرداند در كوهها و بيابانها
وَ هُوَ الْوَلِيُّ
و اوست دوست مؤمنان و سازنده كار ايشان بفرستادن باران و نشر رحمت و احسان
الْحَمِيدُ
ستوده به همه زبان
وَ مِنْ آياتِهِ
و از دلائل قدرت و نشانهاى فطرت او
خَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
آفريدن آسمانها و زمينها است
وَ ما بَثَّ
و آفريدن آنچه پراگنده كرد
فِيهِما
در آسمان و زمين
مِنْ دابَّةٍ
از جنبندگان يعنى زندگان چون ملائكه و جن و انس و سائر حيوانات
وَ هُوَ
و او يعنى خداى
عَلى جَمْعِهِمْ
بر جمع كردن ايشان در عرصه محشر
إِذا يَشاءُ
هرگاه كه خواهد
قَدِيرٌ
توانا است و متمكن در ان و غير او عاجز در ان
وَ ما أَصابَكُمْ
و هرچه بشما مىرسد اى مؤمنان
مِنْ مُصِيبَةٍ
از مصيبت و آفتى بمال يا به تن و اهل و عيال
فَبِما كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ
پس بسبب آنست كه كسب كرده دستهاى شما يعنى شامت معاصى است و هر چند كه به قضاى من است اما عقوبت گناهان شما است
وَ يَعْفُوا
و عفو مىكند و درمىگذرد
عَنْ كَثِيرٍ
از بسيارى گناهان و اگر بىگناهى را زيانى رسد موجب زيادتى اجر او خواهد بود و امام ابو الليث رح در تفسير خود آورده كه مرتضى على كرم اللّه وجهه فرموده كه اميدوارترين آيتى كه خداى تعالى بر پيغمبر خود فرستاد اين آيت است زيرا كه خبر داد كه به سبب بعضى گناه مصيبت مىرسانم و از بسيارى عفو مىكنم و وى از ان كريمتر است كه گناهى را كه يكبار عفو كند در دنيا ديگر بار در عقبى عقوبت آن كند .