فَلَنُذِيقَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا
پس بتحقيق بچشانيم آنان را كه كافر شدند مراد اين گروه قائلانند يا عامه كافران
عَذاباً شَدِيداً
عذابى سخت يعنى بسيار و دائم
وَ لَنَجْزِيَنَّهُمْ
و هر آئينه پاداش دهيم ايشان را
أَسْوَأَ الَّذِي كانُوا يَعْمَلُونَ
پاداش بدترين كارى كه بودند از روى جهل و غضب عمل مىكردند
ذلِكَ
آن عقوبت بدتر
جَزاءُ أَعْداءِ اللَّهِ
پاداش دشمنان خداى است
النَّارُ
يعنى آتش عطف بيان است از جزا
لَهُمْ
مر كافران را است
فِيها
در آتش
دارُ الْخُلْدِ
سراى جاويد يعنى مقيم مقام ايشان باشد
جَزاءُ
پاداش داده شوند پاداش دادنى
بِما كانُوا
بسبب آنچه بودند كه همواره
بِآياتِنا
بآيات كلام ما
يَجْحَدُونَ
انكار مىكردند
وَ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا
و گويند آنان كه كافر شدند وقتى كه در آتش باشند
رَبَّنا أَرِنَا الَّذَيْنِ
اى پروردگار ما بنماى بما آن دو كس را كه در دنيا
أَضَلَّانا
گمراه كردند ما را
مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ
از ديوان و آدميان يعنى ابليس كه اوّل نافرمانى او كرد و قابيل كه اوّل خون ناحق او ريخت اين دو كس را بما بنماى
نَجْعَلْهُما
تا درآريم ايشان را
تَحْتَ أَقْدامِنا
در زير پاى خود و از ايشان انتقام كشيم
لِيَكُونا مِنَ الْأَسْفَلِينَ
تا گردند از فروتران يعنى در دركه زيرتر شوند از دوزخ يا از همه فرودان فرودتر شوند
إِنَّ الَّذِينَ قالُوا
به درستى آنان كه گفتند
رَبُّنَا اللَّهُ
كه پروردگار ما اللّه است
ثُمَّ اسْتَقامُوا
پس بر آن ايستادند صديق اكبر رضى اللّه عنه گفت شرك نياورند و حضرت فاروق رضى اللّه عنه فرمود بر امر و نهى بايستادند و روباهبازى نكردند ذى النورين رضى اللّه عنه تفسير كرده كه عملهاى خود را پاكيزه و خالص ساختند مرتضى على كرم اللّه وجهه توجيه فرمود كه فرائض ادا نمودند قول حسن بصرى رحمة اللّه آن است كه ارتكاب طاعات كردند و از معاصى اجتناب ورزيدند و گفتهاند از دنياى فانى اعراض كردند و بسراى باقى راغب گشتند صاحب كشف الاسرار فرموده ربنا اللّه عبارت از توحيد اقرار است ثم استقاموا اشارت بتوحيد معرفت و توحيد اقرار آنست كه اللّه را يكتا گوئى توحيد معرفت آنكه او را يكتاشناسى يعنى از همه جهت به وحدت او بينا گردى با آنكه در عالم وحدت جهت نيست نظم
نى جهت مىگنجد اينجا نى صفت * نى تفكر نى بيان نى معرفت
آتشى از سر وحدت برفروخت * غير واحد هر چه پيش آمد بسوخت
تَتَنَزَّلُ
فرود آيند
عَلَيْهِمُ الْمَلائِكَةُ
بر ايشان ملائكه يعنى بر مؤمنان مستقيم فرستيم فرشتگان را نزديك مرگ يا بوقت خروج از قبر يا در لحد يا در همه اين وقتها كه مذكور شد بهآنكه ايشان را گويند
أَلَّا تَخافُوا
مترسيد از آنها كه در پيش داريد از امور اخروى كه بر شما آسان خواهد گشت .
وَ لا تَحْزَنُوا
و اندوهناك و غمگين مشويد بدانچه گذاشتيد از اهل و ولد كه كار ايشان حق تعالى به خوبى خواهد ساخت
وَ أَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ
و شادمان شويد به آن بهشتى كه در دنيا
الَّتِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ
بوديد كه به آن وعده داده مىشديد به زبان پيغمبران .