وَ أَنْذِرْهُمْ
و بيم كن كافران را و بترسان
يَوْمَ الْآزِفَةِ
از عذاب روز نزديك يعنى روز قيامت كه هر آئينه بيايد هرچه آينده باشد نزديك است به رسيدن
إِذِ الْقُلُوبُ
بترسان ايشان را چون دلهاى ايشان
لَدَى الْحَناجِرِ
نزديك حلقههاى ايشان بود يعنى از فزع آن روز دلها از اماكن خود ميل خروج نموده بحلقها آيند و هم آنجا بمانند نه باز توانند گشت تا صاحب ايشان بياسايد و نه برآيند تا خلاص يابد و اصحاب چنين قلوب باشند
كاظِمِينَ
غمگينان و از غم به چشم برآمدگان
ما لِلظَّالِمِينَ
نيست مر ستمكاران را يعنى كافران را در ان روز
مِنْ حَمِيمٍ
هيچ خويشى مشفق و يارى مهربان كه عذاب از ايشان دفع كند
وَ لا شَفِيعٍ يُطاعُ
و نه درخواستكننده كه فرمان او برند يعنى شفيعى كه شفاعت او به محل قبول رسد
يَعْلَمُ
مىدانند خداى تعالى
خائِنَةَ الْأَعْيُنِ
خيانت چشمها را يعنى نظر بهآنچه حرام است يا غمزه كردن بمعايب مردم يا كذب در رويت و عدم رويت امام قشيرى قدس سره فرموده كه خيانت چشمهاى محبان آن است كه در اوقات مناجات خواب را به پيراهن آن گذارند چنانچه در زبور آمده كه دروغ گويد هر كه دعوى محبت من كند چون شب درآيد چشم او بخواب رود من نام عنى نام عنه وصالى نظم
خواب را يا ديده عاشق چه كار * چشم او شمع باشد اشكبار
چشمهاى عاشقان را خواب نيست * يك نفس آن چشمها بىآب نيست
وَ ما تُخْفِي الصُّدُورُ
مىداند خدا آنچه پوشيده ساخته است سينها يعنى ضماير و سراير همه را مىداند
وَ اللَّهُ يَقْضِي بِالْحَقِّ
و خداى تعالى حكم مىكند به راستى در جزاى محسن و مسى
وَ الَّذِينَ يَدْعُونَ
و آنان كه ايشان را مىپرستند مشركان
مِنْ دُونِهِ
بدون خداى
لا يَقْضُونَ
حكم نمىكنند ايشان
بِشَيْءٍ
به چيزى زيرا كه جماداند ايشان را قدرت بر ان نيست و اگر حيوانند مخلوق و مملوكند و مملوك را قوت حكم و فرمان نيست
إِنَّ اللَّهَ
به درستى كه خداى تعالى
هُوَ السَّمِيعُ
اوست شنوا گفتار بندگان را
الْبَصِيرُ
و بينا به كردار ايشان
أَ وَ لَمْ يَسِيرُوا
آيا سير نمىكنند و سفر نمىنمايند مشركان مكّه
فِي الْأَرْضِ
در زمين يمن و شام براى تجارت
فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كانَ
پس تا بنگرند كه چگونه بود
عاقِبَةُ الَّذِينَ كانُوا
سر انجام كار آنها كه بودند
مِنْ قَبْلِهِمْ
پيش از ايشان از اهل تكذيب چون عاد و ثمود و اصحاب مؤتفكه كه ديار ايشان ممر تجار قريش است
كانُوا هُمْ أَشَدَّ مِنْهُمْ
بودند پيشينيان ايشان سختتر از اينان
قُوَّةً
از جهت نيرو و توانائى يا قدرت و تمكن
وَ آثاراً
و بيشتر از جهت نشانهاى ايشان
فِي الْأَرْضِ
در زمين يعنى ديار ايشان چون قلعههاى بلند و شهرهاى بزرگ
فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ
پس بگرفت ايشان را خداى تعالى و عقوبت كرد
بِذُنُوبِهِمْ
بسبب گناهان ايشان يعنى كفر و تكذيب
وَ ما كانَ لَهُمْ
و نبود مر ايشان را
مِنَ اللَّهِ
از عذاب خداى تعالى
مِنْ واقٍ
نگاهدارنده كه دفع كند آن را از ايشان .