رَفِيعُ الدَّرَجاتِ
اوست بردارنده درجههاى بندگان در دنيا بتفاوت طبقات و در عقبى بتفاوت مراتب و مقامات و يا رافع درجات انبياء است درجه آدم عليه السلام را به صفوت برداشته و نوح عليه السلام را به دعوت و ابراهيم عليه السلام را بخلت و موسى عليه السلام را به قربت و عيسى عليه السلام را به زهادت و محمد صلّى اللّه عليه و سلم را به شفاعت سلمى رح فرموده كه درجه هر كه خواهد بردارد به معرفت و شناخت حقائق و در بحر الحقائق آورده كه بردارنده درجات محبان است به فنا از محبت و بقا به محبوبيت عزيزى فرموده كه لا يوجد البقاء الا بالفناء تا شربت فنا ننوشى خلعت بقا نپوشى قطعه
بنوش درد فنا گر بقا همىخواهى * كه زاد راه بقاى دردى خراباتست
ز حال خويش فنا شو درين ره اى عطار * كه باقى در ره عشاق فانى الذّات است
ذُو الْعَرْشِ
خداوند عرش است يعنى خالق و مالك او يا خداوند ملك و سلطان است
يُلْقِي الرُّوحَ
مىافگند - وحى را
مِنْ أَمْرِهِ
بفرمان خود يا فرستد جبرئيل را
عَلى مَنْ يَشاءُ
بر هر كه مىخواهد
مِنْ عِبادِهِ
از بندگان خود يعنى رتبت نبوت عطا مىكند بهر كه مىخواهد
لِيُنْذِرَ
تا بيم كند آنكه به دو وحى آمده مردمان را
يَوْمَ التَّلاقِ
از روز يكديگر را ديدن يعنى روز كه ارواح باجساد ملاقات كنند يا اهل زمين و آسمان يا اوّلين و آخرين يا معبودان و عابدان يا مظلومان و ظالمان يا هر عاملى ملاقى شود مر عمل خود را يا مجموع اين مذكورات با يكديگر ملاقات كنند
يَوْمَ هُمْ
روز كه ايشان يعنى عباد
بارِزُونَ
آشكارا باشند از قبرها برآمده
لا يَخْفى
پوشيده نشود
عَلَى اللَّهِ
بر خداى تعالى
مِنْهُمْ
از ايشان يعنى اعيان و اعمال و احوال بندگان با وجود كثرت ايشان
شَيْءٌ
چيزى بلكه همه را داند و بر وفق عمل جزا دهد و منادى ندا كند
لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ
مر كراست پادشاهى و كارگزارى امروز پس همه بندگان باتفاق يكديگر جواب دهند كه
لِلَّهِ الْواحِدِ الْقَهَّارِ
مر خداى را كه يگانه است در حكم شكننده منازعان مدعيان ملك و چون كفّار را علم ضرورى حاصل شده باشد بوحدانيت الهى درين جوابات با مؤمنان موافق باشند
الْيَوْمَ تُجْزى
امروز پاداش داده شود
كُلُّ نَفْسٍ
هر تنى را
بِما كَسَبَتْ
جزاى آنچه كرده است
لا ظُلْمَ الْيَوْمَ
ستم نيست امروز نه از ثواب كسى كم كنند و نه بر عقاب كسى افزايند و نه كسى را به گناه ديگرى گيرند و نه نيكى را پاداش برى دهند و نه بدى را نيكى
إِنَّ اللَّهَ
به درستى كه خداى تعالى
سَرِيعُ الْحِسابِ
زود شما راست بوقت حساب و جزاى هر كس را در قيامت بسرعت بوى رساند زيرا كه لا يشغله شىء عن شىء در وسيط آورده كه رسول صلّى اللّه عليه و سلّم فرمود كه خداى تعالى مىفرمايد من پادشاه جزادهندهام نشايد هيچ بهشتى را كه در بهشت درآيد و نه هيچ دوزخى را كه در دوزخ شود و نزديك ايشان مظلمه باشد تا آن را قصاص نكنم پس اين آيت برخواند كه اليوم تجزى الى آخرة رباعى
در وعده اهل ظلم حالى عجب است * ورزيدن ظلم را وبالى عجب است
از ظلم بپرهيز كه در روز جزا * لا ظلم اليوم گوشمالى عجب است .