هذا
گويند ملائكه بهشتيان را كه اين است
ما تُوعَدُونَ
آنچه وعده داده شده بوديد به آن
لِيَوْمِ الْحِسابِ
در روزشمار پس اهل بهشت از روى بهجت و فرح گويند
إِنَّ هذا
به درستى كه آنچه ما بينيم از نعمت
لَرِزْقُنا
هر آئينه روزى ما است كه حضرت رزاق بىمنت بما ارزانى داشته
ما لَهُ
نيست مر اين را
مِنْ نَفادٍ
هيچ كمى و انقطاع
هذا
اينست آنچه بهشتيان را باشد
وَ إِنَّ لِلطَّاغِينَ
و به درستى كه مر نافرمان برادران را يعنى كافران را
لَشَرَّ مَآبٍ
هر آئينه بدى بازگشت يعنى بازگشت بد كه آن
جَهَنَّمَ
دوزخ است
يَصْلَوْنَها
درآيند در ان دوزخ
فَبِئْسَ الْمِهادُ
پس بد آرامگاه است دوزخ
هذا
اينست عذاب
فَلْيَذُوقُوهُ
پس بايد كه بچشند آن را
حَمِيمٌ
آن آب گرم است در نهايت حرارت كه چون پيش لب رسد وى را بسوزد و چون بخورند رودها پاره شوند
وَ غَسَّاقٌ
و زمهرير كه دوزخيان را به برودت بسوزد چنانچه آتش به حرارت مىسوزاند و گويند غساق چيزى گنده را گويند بلغت ترك و مراد اينجا ريم است كه از گوشت و پوست دوزخيان و از فروج زانيان سيلان مىكند آن را جمع كرده مىخورانند ايشان را
وَ آخَرُ
و ايشان را عذابى ديگر است
مِنْ شَكْلِهِ
مثل اين عذاب كه مذكور شد
أَزْواجٌ
نوعها يعنى اين عذاب گوناگون است اما همه مشابه يكديگراند در تعذيب و آلام آوردهاند كه چون رؤساى كفار به دوزخ درآيند متابعان ايشان را نيز به ايشان درآرند و ملائكه رؤسا را گويند
هذا فَوْجٌ
اين گروه است
مُقْتَحِمٌ مَعَكُمْ
در آينده در دوزخ برنج و سختى با شما ايشان گويند
لا مَرْحَباً بِهِمْ
هيچ مرحبا مباد ايشان را
إِنَّهُمْ
به درستى كه ايشان
صالُوا النَّارِ
درآيندگانند به آتش بشومى عملهاى خود چنانچه ما درآمديم مرحبا كلمه است كه براى اكرام مهمان گويند رؤسا مر تابعان خود را نفرين كنند به لا مرحبا بهم و چون تابعان از متبوعان اين سخن بشنوند
قالُوا
گويند
بَلْ أَنْتُمْ
بلكه شما
لا مَرْحَباً بِكُمْ
مرحبا مباد شما را و شما بدين نفرين بد اى رؤساى كفار سزاوارتريد
أَنْتُمْ قَدَّمْتُمُوهُ لَنا
شما پيش داشتيد موجبات عذاب را براى ما كه ما را اغوا كرديد تا بسبب اضلال شما به دوزخ درآمديم
فَبِئْسَ الْقَرارُ
پس بد قرارگاهى است دوزخ آنگاه تابعان ديگرباره
قالُوا رَبَّنا
گويند اى پروردگار ما
مَنْ قَدَّمَ لَنا
هر كه فرا پيش داشت براى ما
هذا
اين كفر و ضلال را و ما را از راه حق بلغزانيد
فَزِدْهُ
پس زياده كن او را
عَذاباً ضِعْفاً
عذابى دوباره
فِي النَّارِ
در آتش يعنى آن مقدار عذاب كه دارد آن را دو چندان كن و گويند حيّات و عقارب دوزخ بر ايشان گمار .