رسول خدا صلى الله عليه وسلم در دههء آخر ماه رمضان آنچنان در
عبادت تلاش مى فرمود كه در غير اين دهه تلاش نمى فرمود .
در كلام صحابيه ، " أم حارثه " كه درباره ء فرزند شهيدش با رسول
خدا ( صلى الله عليه وآله ) سخن مى گفت ، چنين آمده است :
إن كان في الجنة صبرت وإن كان غير ذلك اجتهدت عليه في
البكاء ، ( 1 )
اگر فرزندم در بهشت باشد ، صبر پيشه مى كنم ، واگر غير از اين باشد ،
در گريه مىكوشم . ( 2 )
بنابراين ، معناى لغوى اجتهاد معلوم شد وروشن گرديد كه در زمان
نبي أكرم ( صلى الله عليه وآله ) وتا مدتي پس از آن ، واژه ء " اجتهاد " در همان معناى لغوى اش
ومترادف با تلاش وبه كار بستن توان استعمال مى شد .
تنها موردى كه به ظاهر ، خلاف اين معنا را ثابت مى كند ، روايت " معاذ "
است كه در آن چنين آمده است :
أجتهد رأيي ولا آلو ، ( 3 )
به رأى خويش اجتهاد مى كنم ونمى هراسم .
درباره ء اين روايت ، به تفصيل سخن خواهيم گفت .
هامش
1 . صحيح البخاري ، كتاب الجهاد ، ج 2 ، ح 93 ، رقم 259 ( ترقيم العالمية ) ، مسند أحمد ، ج 3 ، ح 260
و 283 .
2 . " حارثه " از رزمندگان مسلمان بود كه در اثر تيراندازى خطائى در جنگ بدر به شهادت رسيد
وپيامبر أكرم دربارهء أو به مادرش كه بىتابى مى كرد فرمود : فرزندت در فردوس أعلى جاى گرفته
است . ( ويراستار )
3 . سنن الدارمي ، ج 1 ، ص 60 ، رقم 168 ( ترقيم العالمية ) .