مى شود ؟ البتة آسان ترين جوابي كه مى توانست أو را در آن فرصت كوتاه
قانع كند ، آن بود كه دست كم اين افراد مسافرند ودر نتيجة براي آنان جايز
است نماز مغرب را تأخير بيندازند وبين مغرب وعشا جمع كنند . ( 1 )
در آن زمان كوتاه ، بيش از آن جاى سخن گفتن با أو نبود ، ولى مطلب
جاى بحث بيشترى دارد كه بايد با فضلا ودانشمندان در ميان گذاشت تا
آنان مطلب را براي مردم بازگو كنند وريشهء برخى پندارهاى نابجا را
بخشكانند .
البتة اين كار منوط به آن است كه دانشمندان ، تحت تأثير عادت وجو
حاكم بر اجتماع خود قرار نگيرند ، كه متأسفانه در خيلى از موارد مسأله از
همين قرار است . أساسا رسوب عادات در أذهان عوام وخواص ، همواره
يكى از مشكلات بزرگ أنبيا در طول تاريخ بوده است . قرآن كريم از قول
كافران مى فرمايد :
* ( إنا وجدنا آباءنا على أمة وإنا على آثارهم مقتدون ) * ، ( 2 )
ما پدران خود را بر آيينى يافته أيم وما از پى ايشان راهسپريم .
بنابراين ، چه شيعه وچه سنى بايد بدانند كه برخى از عاداتى كه در
اجتماعات آنان تثبيت شده واكنون در نظر مردم از بديهيات اسلام به
شمار مى رود ، اين تثبيت وبداهت ناشى از بداهت آن در اسلام نيست ،
بلكه وقتي به ادلهء آن مراجعه مى شود ، معلوم مى گردد كه داراى مدرك
هامش
1 . صاحب " البحر الرائق " مى گويد : " وقد شاهدت كثيرا من الناس في الاسفار خصوصا في سفر الحج
ماشين على هذا ( أي الجمع بين الصلاتين ) تقليدا للامام الشافعي في ذلك " ، بسيارى از مردم را در
سفرها خصوصا سفر حج مشاهده كردم كه بين دو نماز جمع مى كردند واين كار را به تقليد از امام
شافعي انجام مى دادند . ر . ك : ج 1 ، ص 267 . البتة سفر مجوز قصر وجمع نيز خود محل بحث است .
2 . الزخرف ، آيهء 23 .