آنچه كه از صحابه به ما برسد ، پيروى مى كنيم وآنچه كه از تابعين
باشد ، بررسى مى كنيم ( وچه بسا در مقابل آنها قرار گيريم ) .
نيز " سرخسى " در أصول خود مى گويد :
لا خلاف بين أصحابنا المتقدمين والمتأخرين أن قول الواحد
من الصحابة حجة فيما لا مدخل للقياس في معرفة الحكم
فيه ، ( 1 )
بين هم مسلكهاى ما - چه متقدمين وچه متأخرين - اختلافى وجود
ندارد در اين كه گفتهء يك نفر از صحابه حجت است ، در آن چه كه با
قياس نتوان آن حكم را به دست آورد .
وشبهه اى نيست كه در گفتن " حي على خير العمل " قياس راه ندارد .
ثانيا ، در برخى از روايات كه نقل شد وغير آنها ، فقره ء " حي على
خير العمل " به زمان رسول ( صلى الله عليه وآله ) وتقرير آن بزرگوار نسبت داده شده است . ( 2 )
نهايت آن كه مطابق روايات مذكور ، حضرت بعد از آن دستور دادند
" حي على خير العمل " را در نماز صبح به " الصلاة خير من النوم " تبديل
هامش
1 . همان ، ج 2 ، ص 110 .
2 . قوشجى - متكلم بزرگ أهل تسنن - نيز از قول خود " عمر " نقل مى كند كه " حي على خير العمل " در
عهد پيامبر ( صلى الله عليه وآله ) بوده است . أو مى گويد " عمر " در حالي كه بالاى منبر بود ، گفت :
" ثلاث كان على عهد رسول الله ، وأنا أنهى عنهن واحرمهن ، وأعاقب عليهن : متعة النساء ومتعة الحج
وحى على خير العمل ، سه چيز در دوران پيامبر صلى الله عليه وسلم بود كه من از آنها جلوگيرى
مى كنم وحرام اعلام مى كنم وبر آنها مجازات مى بندم : عقد موقت زنان ، متعهء حج وگفتن " حي
على خير العمل " .
سپس " قوشجى " مى گويد :
" ان ذلك مما لا يوجب قدحا فيه ، فان مخالفة المجتهد لغيره في المسائل الاجتهادية ليس ببدع ، اين
سخن از عمر موجب عيب در أو نمى شود ، زيرا اين كه مجتهد در مسائل اجتهادي با غير خود مخالفت
كند ، از موارد بدعت شمرده نمى شود " . ر . ك : شرح تجريد ، ص 408 .