تسليم خم نموده آمنا و صدقنا ميگويد و چون اين دو قسم سازمان مقتضاى فطرت انسانى است هيچ زمانى خالى از آنها نيست . شما حالت صحابه را به نظر بياوريد ، ابو هريره روايت مىكند كه حضرت رسول ( ص ) فرمود كه خدا مردگان را از گريه و ماتم زندهها عذاب مىكند ولى عايشه كه اين را ميشنود ميگويد همچو چيزى نميشود ، چه خدا خود فرموده است : « و لا تزر وازرة وزر اخرى » معنى آنكه گناه يكى را نميشود از ديگرى مؤاخذه نمود . يك صحابى از آن حضرت روايت مىكند كه مردگان ميشنوند باز عايشه ميگويد خير نميتوانند بشنوند زيرا خدا خودش ميگويد : « انك لا تسمع الموتى » ابو هريره از پيغمبر روايت مىكند :
خوردن چيزى كه از آتش پخته شده وضو را باطل مىكند . عبد الله مسعود ميگويد اگر اينطور باشد بايد از استعمال آب گرم تجديد وضو لازم بيايد . عبد الله بن عباس ميفرمايد رسول اكرم در ليلهء معراج خدا را مشاهده نمود ، صحابى ديگر صريحا ميگويد هرگز نه .
نسبت باصحاب هيچوقت اين گمان پيدا نميشود كه از ارشاد و تعاليم آن حضرت ميتوانستند سرپيچى كنند يا فرمودههاى وى را انكار نمايند پس كسانى از صحابه كه حديثهاى بالا را انكار كردهاند نظرشان اينست كه آن حضرت نبايد چيزى گفته باشد كه آن مخالف با عقل است و بنابراين روات در اصل روايت فريب خورده و باشتباه رفتهاند چنانچه حافظ جلال الدين سيوطى خصوص اين رقم احاديث را در رسالهاى جمع كرده كه در آنها عايشه اظهار داشته كه ابو هريره چگونه در روايت بغلط رفته است .
بهر حال اين دو مشرب و مذاق مختلف در دورهء صحابه و نيز در زمانهاى بعد موجود بوده است .
سبب ششم - يك سبب عمدهء اختلاف همانا طريقهء معاشرت علما و صاحبان دانش بوده است ، چه رويهء محدثين و فقها اين بود كه جز با همكيشان خود با اهل هيچ كيش و مذهبى معاشرت نميكردند و جهت آن يكى اين بود كه آنها معاشرت با غير را خوب نمىدانستند و ديگر اينكه در تلاش و جستجوى احاديث و تفحص و تحقيق
تاريخ علم كلام ( به همراه تاريخ علم كلام جديد ) — صفحة تاريخ علم كلام 11
مساهمون: سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى
صتاريخ علم كلام ١١