و قد يعرض لبعضهم ان يسمع كلاما منظوما او يشاهد منظرا بهيا يخاطبه بكلام منظوم فيما يتعلق باحواله و احوال ما يقرب منه .
و گاهى براى بعضى اينطور پيش مىآيد كه كلماتى مسلسل ميشنود يا صورتهايى زيبا و ربايندهاى مىبيند كه با وى با الفاظى منتظم سخن ميگويد و اين گفتهها يا متعلق بحالات خود اوست و يا باحوال آنچه تعلق به او دارد
امام غزالى در معارج القدس تحت عنوان نبوت شرح مبسوطى نوشته است ، در اينجا او فصلى در خواص نبوت نگاشته كه آن بدين قرار است :
بيان خواص النبوة و لها خواص ثلاث احدها تابعة لقوة التخيل و العقل العملى .
در بيان خواص نبوت .
و براى آن سه خاصه است يكى از آنها تابع قوهء تخيل و قوهء عقل عملى است .
و اين خاصه را او به تفصيل بيان كرده است ؛ و از جمله عبارت او در اينجا كه قابل درج است بشرح ذيل مىباشد : -
ثم ان المتخيلة تفعل مثل ما تفعل فى حال الرؤيا المحتاجة الى - التعبير بان تأخذ تلك الاحوال و تحاكيها و تستولى على الحسيه حتى يؤثر ما يتخيل فيها من تلك فى - قوة بنطاسيا بان تنطبع الصور - الحاصلة فيها فى البنطاسيا المشاركة فيشاهد صورا الهية عجيبة مرئية و اقاويل الهية مسموعة هى مثل تلك المدركات الوحييه و هذه ادون درجات المعنى المسمى بالنبوة و اقوى من هذا ان يستثبت تلك الاحوال و الصور على هيئتها مانعة لقوة المتخيلة على الانصراف الى محاكاتها باشياء اخرى بعد ، قوه متخيله مشغول عمليات شده همانطور كه در خوابهاى تعبيردار عمل مىكند به اين معنى كه واقعات را ميگيرد و صورت مماثل آنها را بر قوهء حسيه مستولى مىكند تا اينكه تخيل بر قوهء حس بقدرى تأثير مىكند كه در قوهء متخيله صورى كه بودند همه را در حس مشترك وارد ميسازد و در اين حالت صورتهايى عجيب به نظر مىآيند و نيز سخنان و گفتارهاى الهى به گوش ميرسند و اين همانند است با مدركات وحى و آن درجهاش از مقام نبوت پستتر مىباشد و اقوى از آن اين درجه است كه اين حالات و صور به همان هيئت و شكل خود طورى قائم باشند كه قوهء متخيله را موقع ندهند كه آنها را به اشياء ديگرى
تاريخ علم كلام ( به همراه تاريخ علم كلام جديد ) — صفحة علم كلام جديد 184
مساهمون: سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى
صعلم كلام جديد ١٨٤