وقوع پيدا كند ، ليكن ما از افراط و تفريط هر دو دورى جسته خود در اين نكته باريك شده حقيقت امر را معلوم ميداريم چيست .
دليل منكرين خرق عادت و بحث در آن
بيشتر استدلال منكرين خرق عادات اين است كه ميگويند خرق عادت بر خلاف قانون فطرت است و هر چه كه بر خلاف قانون فطرت شد ممتنع و محال است . مقدمهء دوم اين دليل مسلم و كسى نميتواند انكار كند ليكن ثابت بودن مقدمهء اول جاى حرف است و بايد آن به ثبوت برسد و اينك ما مىپرسيم كه آيا همهء قوانين فطرت منضبط شده و ما بر آنها دست يافتهايم ؟
آيا در اين اطمينان حاصل شده كه امورى را كه ما آنها را قانون فطرت مىفهميم در حقيقت آنها قانون فطرت ميباشند ؟ . تحقيقات علوم جديده و تجربه ، هزاران از اين قبيل قانون فطرت دريافت كرده كه پيش مطلقا معلوم نبودهاند و اين رشته يكنواخت ادامه دارد . از هزاران سال به اين طرف راجع به دراويش و جوكيهاى هند وقايع و حكاياتى نقل ميشده كه آنها به صرف اراده و توجه قلب مىتوانند يكى را متأثر و بيهوش كنند در عصر ما آن را روى اين اصل انكار ميكردند كه اين بر خلاف قانون فطرت است كه يك ماده بدون تلافى و تماس با مادهء ديگر بتواند از آن قبول اثر كند ، ليكن وقتى كه تجارب مسمريزم تأثير قوهء نفسانى را به ثبوت رسانيد ثبوت تمامى واقعات پيش محرز و مسلم گرديد ، امروز يك نفر استاد و مشاق مسمريزم على رءوس الاشهاد اشخاص ديگر را به صرف قوهء نظر يا قوت نفس ميتواند بيهوش كند و خوابيده را به حرف آورده آنچه ميخواهد سؤال كند و از او جواب بگيرد .
در كتابهاى قديم عربى مسطور است كه ماهى در مصر پيدا مىشود كه وقتى كه دست به آن ميزنند در جسم رعشه طارى مىشود تا آنجا كه اگر انسان از آن دور نشود رعشه شدت كرده و انسان بيهوش شده به زمين مىافتد . اين قضيه مدتها مخالف با قانون فطرت تلقى مىشده ولى تحقيقات عصر حاضر وجود اين ماهى را ثابت و معلوم داشته است كه در آن قوهء الكتريسته وجود دارد .