المطر و الكسوف و الهاله و عجائب النبات و الحيوان و مقادير سير الشمس و القمر و اسباب الحوادث اليومية و قصص الانبياء و الملوك و البلدان و نحوها اللهم الا كلمات يسيرة الفها اسماعهم و قبلها عقولهم يؤتى بها فى التذكير بآلاء الله و التذكير بايام الله على سبيل الاستطراد بكلام اجمالى يسامح فى مثله بايراد الاستعارات و المجازات و لهذا الاصل لما سألوا النبى على لمية نقصان القمر و زيادته اعرض الله تعالى عن ذلك الى بيان فوائد الشهور فقال يسئلونك عن الاهلة قل هى مواقيت للناس الخ . و ترى كثير من الناس فسد ذوقهم بسبب الالفة بهذه الفنون و غيرها من الاسباب فحملوا كلام الرسل على غير محمله ( حجة اللّه البالغه صفحهء ( 88 ) كائنات الجو يعنى بارش ، اسباب پيدا شدن كسوف و هاله ، عجائب نباتات و حيوانات ، مقدار حركت خورشيد و ماه ، اسباب حوادث يوميه ، قصههاى انبياء و سلاطين و بلاد و غيره و غيره .
( آرى آنها از اين امور بحث نميكنند و چيزى نميگويند ) مگر كلمات چندى كه گوشها به آنها مأنوس شده و عقول مردم آن سخنان را قبول كردهاند و اينها را هم انبياء در شأن و قدرت خدا بطور ضمنى اجمالا بيان ميكنند و بنابراين اصول ، وقتى كه مردم از آن حضرت ( ص ) از سبب زياده و نقصان قمر ميپرسند از جواب آنها خدا اعراض كرده و در عوض فوائد ماهها را بيان نموده است ، چنان كه ميفرمايد
يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْأَهِلَّةِ
الخ اكثر مردم بواسطهء اشتغال به اين فنون ( رياضيات و غيره ) ذوقشان خراب شده كلام انبياء را حمل بر خلاف حقيقت ميكنند .
4 - يك سنت عام كه همهء انبياء روى آن عمل كردهاند اين است كه در هر قومى كه مبعوث ميشوند در اكل و شرب ، لباس و منزل ، اسباب زينت و آرايش ، طريقهء نكاح ، عادات زوجين ، بيع و شراء و بالاخره امور قضائى و فصل خصومات ، غرض در اين گونه امور نظر مىاندازند ، چنانچه آنها همانطور باشند كه بايد باشند تغييرى در آنها وارد نميسازند بلكه ترغيب ميكنند كه آن رسوم و آئين صحيح ، واجب العمل و مبنى بر مصالح ميباشند . برعكس اگر در يكى عيب و نقصى وجود داشته باشد به اين معنى كه باعث اذيت و آزار يا انهماك در لذات دنيوى و يا مخالف با اصول عدل و احسان باشد و يا آنكه انسان را در مصالح دينى و دنيوى بىپروا مىكند البته تغيير و تبديل ميدهند اما