علاوه بر ادراكات و علوم فطرى و غريزى ( كه در آن با حيوانات شريك و در يك رديف قرار دارد ) قسم ديگرى از ادراك هم داده شده است كه آن را اكتسابى و نظرى گويند و آن از تجربه و غور و فكر و ترتيب مقدمات يعنى صغرى و كبرى حاصل مىشود و همين ادراك اكتسابى يا الهام است كه بوسيلهء آن انسان تجارت ، صنعت و حرفت و هر قسم علوم و فنون حاصل مىكند و همين قوه است كه در پيرايههاى گوناگون ظاهر شده يكى را پادشاه ، ديگرى را سالار سپاه و آن ديگر را دانشمند و كس ديگر را صنعتگر و صاحب هنر ميسازد ، ليكن تمامى اين علوم و ادراكات مربوط و متعلق بحالات جسمانى انسان ميباشند و سواى آنها نوع ديگرى از ادراك به انسان اضافه شده كه خاصهء روحانيت او مىباشد و آن بقوهء ملكيه ( ملكوتى ) تعبير مىشود و بر اثر همين قوه است كه انسان مخلوقاتى را كه گرداگرد خود مىبيند بتفكر و تدبر مىافتد كه چگونه تمام اين كارگاه قائم گرديده ؟ شخص مرا كى آفريده ؟ و آن كيست كه به من روزى ميدهد ؟ . در جواب اين سؤالات او بيك قوهء اعظمى قائل مىشود . آن وقت جلو او سر عجز خم مىكند و با خضوع و خشوع تمام آداب بجا مىآورد ، اگر چه تمامى مخلوقات از شجر و حجر ، خورشيد و ماه و ستاره و بالاخره زمين و آسمان تماما معترف به آن مدبر اعظم و جلو او سر بنيازند ، چنان كه در قرآن مجيد درج است كه :
أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يَسْجُدُ لَهُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ وَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ وَ النُّجُومُ وَ الْجِبالُ وَ الشَّجَرُ وَ الدَّوَابُّ .
( حج )
آيا نبينى كه هر كه در آسمان و زمين - است و خورشيد و ماه و ستارگان و كوهها و درختان و جنبندگان به طاعت و سجدهء خدا مشغولند .
ليكن فرقى كه وجود دارد اين است كه اعتراف و خضوع ساير مخلوقات به زبان حال است و به انسان علاوه بر زبان حال زبان قال هم عطا شده است . حاسه يا حس انفعال از اثر همان قوهء روحانى است يعنى وقتى كه عمل خوب يا بدى مىكند اثر آن در قلب قائم ميماند ، چنان كه عمل ، خوب باشد در دل كيفيت انبساط پيدا مىشود و اگر بد بود حالت انقباض دست ميدهد ، در جانوران اين حس به كلى نيست .