كلام كتابى تاكنون بدين جامعى در السنهء اسلامى نوشته نشده است و اين اولين كتاب نفيسى است كه بهمت اين مرد بزرگ در دسترس دانشپژوهان گذارده شده و خداى را سپاسگزاريم كه ما را بانتشار آن به زبان فارسى موفق فرمود .
در اين موقع وظيفهء اخلاقى خود مىدانم كه از عالم جليل و فقيه دانشمند حضرت آقاى محمد تقى بنى مهد ( شريف العلما ) لنگرودى دامت بركاته يگانه دوست شفيق ديرين نگارنده كه مرا در طبع و نشر كتاب تشويق فرمودهاند از صميم قلب تشكر كنم .
معظم له كه خود در علم كلام داراى دو اثر « 1 » سودمندند در يكى از اسفار خود به تهران مسودهء بخش دوم را كه ذكر آن در ديباچهء همان بخش مشروحتر خواهد آمد مطالعه فرموده و در انتشار آن محرّك و مشوق من شدند و حتى مخارج چاپ كتاب را بىمنتى و صرفا از نظر اسلامخواهى و دانشپرورى شخصا مرحمت فرمودند متّعنا اللّه به طول بقائه .
از نويسندهء فاضل و دوست دانشمند آقاى سعيد نفيسى استاد ادبيات دانشگاه نظر بضيق وقت و عجلهاى كه در چاپ كتاب بود فهرست فرق كتاب را ( باستثناى يكى دو سه قسمت كه بقلم خود بنده است ) با كمال لطف و مهربانى به طرز جالبى نوشته و در دسترس بنده گذاشتند سپاسگزارى ميكنم و نيز از كاركنان محترم چاپخانهء رنگين كه در خوبى و حسن جريان طبع توجه مخصوصى مبذول داشتهاند كمال امتنان را دارم .
در ترجمهء كتاب يا در آوردن دورهء علم كلام را به زبان فارسى امروزى كه از دانشپژوهان ما آنان كه به اين علم يا روش فكرى و طرز تحقيقات دانشمندان سابق آشنا نيستند نيز مقصود را بدرستى دريابند كمال سعى و اهتمام به كار رفته است و مع هذا نميتوانم ادعا كنم كه آن خالى از نقص است ولى ميتوانم اطمينان بدهم كه اين ترجمه طابق - النعل بالنعل با اصل است و اميد دارم كه آن مورد پسند خاطر هموطنان گرامى و صاحبان فضل و دانش شود و هر عيب و نقصى كه بينند و اين خادم فرهنگ را آگاه سازند بسى
تاريخ علم كلام ( به همراه تاريخ علم كلام جديد ) — صفحة مقدمه 19
مساهمون: سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى
صمقدمه ١٩