تعجب در اين است كه بر آن ايراداتى كه امروز وارد ميكنند چندين برابر آن در زمان خود اشاعره ايراد و اعتراض شده و لذا امام غزالى ، رازى ، ابن رشد ، راغب اصفهانى شاه ولى الله اساطين علم كلام پيروى اشاعره و نقش قدم آنها را ترك گفته راه ديگرى اختيار نمودند ، ليكن مذهب اشاعره بقدرى موافق مذاق عوام و مقبول عامه واقع شده بود كه امام غزالى و غيره آنچه را كه مطابق عقيده و مشرب آنها گفته ، امروز نقل هر محفل و ورد زبان هر طفل دبستان است ، بر عكس آنچه كه از عقائد و آراء خاص آنها بوده در اين شور و هنگامه حتى نتوانستند آن را بسمع مردم برسانند و لذا اين بزرگان مجبور شدند از اين فرقه و جمعيت سوا شده و دائرهء خاصى را اختيار كنند و آنچه كه گفتنى بود همان مجمع خاص را مخاطب ساخته گفتند و خداى را شكر كه مطالب محرمانه يا گفتگوهاى رازدارانهء آنها گرچه انتشار نيافت اما بالكل ناپيدا هم نشدند . نگارنده اين بحث را بسط داده و به تفصيل در آن سخن خواهم گفت كه از آن امور زيرين مقصود است .
اول - ظاهر كردن اين كه افكار و تحقيقات شخصى مجتهدين و ائمهء فن در مسئلهء نبوت چيست ؟ .
دوم - اعتراضاتى كه امروز بر نبوت ميكنند تازگى ندارد بلكه در دورههاى اولين بيش از آن اعتراض كردهاند .
سوم - اين اعتراضات زيادتر بر يك جماعت خاص قشرى و ظاهرپرست وارد شده برعكس مذهب محققين از اين حملات و ضربات محفوظ است .
چهارم - علم كلام متداوله و كتب درسى و قرائتى بر مذاق عاميانه نوشته شده تحقيقات محققين يا هيچ در آنها مذكور نيست و يا اگر هست در يك پيرايهء خشك و سردى مذكور است كه خواننده حتى توجهش را ميل نميكند به آن معطوف دارد .
اينك ما قلم را به طرف اصل موضوع متوجه ميسازيم .
تاريخ علم كلام ( به همراه تاريخ علم كلام جديد ) — صفحة علم كلام جديد 57
مساهمون: سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى
صعلم كلام جديد ٥٧