نبوت
حقيقت نبوت چيست ؟ و شرائط آن كدامند ؟ . حد فاصل يا فارق بين پيمبر صادق و كاذب چه هست ؟ جواب تمامى اين سؤالات امروز از طرف فرق اسلامى بدينسان داده مىشود كه « نبوت منصبى است اعطائى از طرف خدا ، خدا آن را بهر كه بخواهد عطا مىكند ، براى نبوت معجزه شرط است و همين هم فصل و مميز نبوت مىباشد . جواب مزبور از اشاعرهء قشرى و ظاهر بين آغاز شده و رفته رفته در تمام فرق اسلامى همين عقيده انتشار يافته است .
در زمان حضرت رسالتمآب و صحابه از حيث علمى و اصطلاحى در اين مسئله ممكن نبود بحث و گفتگوئى پيدا بشود بلكه در زمان دولت عباسيه وقتى كه فلسفه در سر حد مذهب قدم گذارد اين بحث با حرارت و جوشى پيدا شده و تا جائى كه بر ما معلوم است اول از همه جاحظ قلم برداشته كتابى مستقل در اين موضوع تأليف نمود . جاحظ پايهاى كه در علوم عقلى و نقلى دارد ميتوان از آن قياس كرد كه او بايد در اين موضوع چيز قابلى نوشته باشد ، ليكن تمامى تأليفات قدما طورى بر باد رفته كه امروز از آن خرمن يكدانه هم موجود نيست . در ايثار الحق كه از تأليفات يك نويسندهء يمنى در سدهء نهم - است و آن در مصر بطبع رسيده ، فقط در يك مورد از اين كتاب اسم برده شده است . در شرح مواقف كه چهار طريقه براى اثبات نبوت ذكر شده نسبت بطريقهء دوم مىنويسد كه آن مذهب جاحظ است و امام غزالى نيز آن را تحسين كرده است .
اعتقادى كه مخصوص اشاعره است هر چند كه آن در تمام دنيا منتشر مىباشد ليكن