همكارى و هم آهنگى بين آنهاست و اين دليل را قرآن مجيد اينطور ذكر كرده :
لَوْ كانَ فِيهِما آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتا
اگر در آسمان و زمين چند خدا وجود داشت هرآينه نظام عالم بهم مىخورد ما اين استدلال قرآن را اگر بخواهيم در پيرايهء منطقى بيان نمائيم مقدمات زير را بايد ذهننشين كرد :
1 - در عالم هر چند به ظاهر هزاران ، صدها هزار اشياء به نظر ميرسند ، ليكن عالم شيئى است واحد و همهء اين اشياء ذاتيات و اعضاء و اجزاء ويند ، همچنانكه در انسان جوارح و اعضاء زيادى مثل دست ، پا ، گوش ، چشم و بينى وجود دارند مع هذا انسان موجود واحد است و كثراتى كه گفتيم خللى بوحدت آن نميرساند .
2 - براى يك چيز دو علت تامه ممكن نيست باشد ، چه معنى علت تامه آنست كه بمحض اينكه وجود پيدا كرد معلول هم بيدرنگ با او وجود پيدا كند و لذا اگر براى يك معلول دو علت تامه باشد مسلما يكى بالكل عاطل و بيكار خواهد بود .
3 - خدا علت تامهء عالم است .
اينك بذكر مقدمات و اجزاء استدلال پرداخته ميگوئيم - . عالم شيئى واحد - است و براى شيء واحد دو علت تامه نميشود باشد ، پس براى عالم نميشود دو علت تامه باشد . خدا علت تامهء عالم است . علت تامه نميشود متعدد باشد پس خدا هم نميشود متعدد باشد .
اين مطلب بطور خاص قابل ملاحظه است كه توحيد مطلق هم در حقيقت در تمام مذاهب يافت مىشود . اقوامى كه مشرك خوانده ميشوند آنها هم قائل بيك ذات قادر مطلق هستند . البته مظاهر و صفات او را ميگويند متعدد است كه از آن گمان شرك ميرود . عيسائى قائل به سه خدا مىباشد . مع هذا ميگويد كه سه تا يكى است و اين تعبير هر قدر هم غلط باشد اين قدر ضرور ثابت مىشود كه آنها هم تعدد حقيقى را خوب و شايسته نمىدانند و بدين لحاظ توحيد مطلق هم حرف تازهاى نيست ( و اختصاص باسلام ندارد ) فقط براى اسلام درينباب خصوصيت و امتيازى كه حاصل است اينكه او توحيد را از