هيچ مسئلهء علمى از مداخله و دستاندازى مذهب نميتوانست محفوظ بماند . چنان كه براى همين مرام و منظور بخصوص ( مجلس انكويزشن ) يا محكمهء تفتيش مذهبى در اسپانيا تشكيل يافته و كارش اين بود كه اشخاصى كه بر خلاف مذهب چيزى ميگويند تحقيق كند و آنها را بكفر و زندقه الزام نمايد . چنان كه در ظرف شانزده سال يعنى از 1481 تا 1499 ميلادى ده هزار و دويست و بيست و يك نفر را بجرم ارتداد زنده در آتش سوزانيدند . مجلس مزبور از ابتداى تشكيل تا زمان اخير سيصد و چهل هزار نفر را كافر و ملحد قلمداد كرده كه از ميان آنها چندين هزار نفر مخصوصا در آتش سوزانيده شدند .
نوع گفتارهائى كه الزامآور و موجب كفر و الحاد ميشد از واقعات پائين ميتوان از آن زمينهاى بدست آورد . كوپر نيكس از نظام بطليموسى انكار نموده و ثابت كرد كه زمين و ماه و غيره بدور آفتاب ميگردند . روى آن ( مجلس انكويزشن ) رأى داد كه اين عقيده مخالف با كتاب مقدس و كوپر نيكس مرتد و كافر است .
گاليله مخترع دوربين در حمايت كوپر نيكس كتابى تأليف و ثابت نمود كه زمين بدور آفتاب حركت مىكند . محكمهء تفتيش مذهبى آن را جرم دانسته فتوى داد كه او مستحق مجازات است . چنان كه او را شكنجه و عذاب سخت كرده حكم شد از اين عقيده بازگردد ولى وقتى كه ديدند كه بر عقيدهء خويش ثابت است بزندان فرستاده شد و مدت ده سال زندانى بوده است .
كولمبس وقتى كه باميد اكتشاف يك جزيرهء جديد خواست مسافرت كند كليسا فتوى داد كه اين قسم اراده بر خلاف مذهب است . فكر كروى بودن زمين در ابتدا وقتى كه ظاهر شد كشيشان سخت مخالفت نموده و گفتند كه اين عقيده بر خلاف كتاب مقدس است .
غرض بهر نوع اكتشاف و اختراع ، كشيشان نسبت كفر و ارتداد داده و مع ذلك چون راه ترقيات علمى بازشده بود كوششهاى آنها بىنتيجه مانده و در سايهء همين تكفير ، علوم و فنون بناى بسط و توسعه را گذاشت .
اگر چه اوهام و تعصبات علماى مذهب نتوانست بر علم فائق آيد ليكن نتيجه اين
تاريخ علم كلام ( به همراه تاريخ علم كلام جديد ) — صفحة علم كلام جديد 10
مساهمون: سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى
صعلم كلام جديد ١٠