علم كلام جديد برده و اين كتاب مستطاب را در دسترس طالبان اين فن و علاقهمندان بدين مقدس اسلام بگذارد .
نكتهء جالب توجه اين است كه مبانى و اصول كتاب بر مبانى و اصول كلام قديم قرار گرفته و چنان كه مؤلف در ديباچهء بخش اول مىنويسد يكى از فوايد منظورهء از اين كار هم اين است كه در ضمن بيان مطالب از شهامت و جسارت ، وسعت نظر ، آزادى فكر و عقيده و بالاخره تساهل مذهبى مسلمان آن روز معلوم و ظاهر گردد تا چه حد و چه اندازه بوده است . بايد دانست كه آن به پايهاى بود كه امروز به تصور ما درنمىآيد ، حتى يكى از محققين اروپا در ذيل بيان خود راجع به آزادى فكر و تساهل مذهبى كه در مجلس مناظرهء علمى و مذهبى بغداد حكمفرما بود چنين ميگويد « اگر درست ملاحظه شود بعد از هزار سال محاربات هولناك وحشيانه و خصومتها و عداوتهاى هواپرستانه و بالاخره سفاكى و خونريزيهاى شقاوتكارانه هنوز اروپا موفق به اين درجه آزادى مذهبى نشده است » . در نتيجهء همين وسعت نظر و فكر بلند و آزاد بود كه پيشرفت مسلمانان در تمام رشتههاى علوم و فنون به جائى رسيد كه تا سدهء پانزدهم قولى كه مأخوذ از مصنفين اسلام نبود مستند و معتبر شمرده نميشد . اما امروز افسوس و هزاران افسوس ! ! . آرى ، هر جا كه آزادى مذهب حكمفرما باشد و مدارس و مجامع علمى بازشود در آنجا فكر كنجكاو بشر در پى حقيقت پيش ميرود و دانش حقيقى بوجود مىآيد ، برعكس در جائى كه محققين حس كنند هرگاه مخالف اصول رايج دينى چيزى تعليم دهند شكنجه و كشته ميشوند در آنجا دانش راكد مانده و زوال مىپذيرد .
بارى اينك برمىگردم بر سر مطلب و براى جلب توجه خوانندگان سطرى چند در ماهيت كتاب و مطالب و مندرجات آن فهرستوار بعرض ميرسانم و مقدمة مىنويسم كه اين كتاب همانطور كه در بالا ذكر شد بر مبانى و اصول كلام قديم قرار گرفته اما چون منظور اصلى دفاع دين اسلام از تعرض مخالفين امروز و شاگردان مكتب جديد مادى مىباشد سبك معمارى اين كاخ و طرز و اسلوب بنا بايد گفت جديد است . به اين معنى كه آن از حيث نظم و ترتيب ، اسلوب و روش بيان . طرز استدلال و غيره نو و تازه و اول كتابى است در اين فن
تاريخ علم كلام ( به همراه تاريخ علم كلام جديد ) — صفحة مقدمهء مترجم 2
مساهمون: سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى
صمقدمهء مترجم ٢