و عمل و مردانگى ، حتى يك سبب پيشرفت اين كيش را مىنويسند اين بود كه او يك نوع تشكيلات اجتماعى سادهاى به كيش خود داد كه بر احدى بيش از آنچه قوهء آن را داشته باشد تحميل نمىنمود .
بارى او مدعى است بايد آدمى با مجاهدات و رياضات زياد ظلمت و تاريكى را از خود محو كند و نور را در وجود خويش موجود سازد و ميگويد اگر يك نفر مانوى در اين جهان خود را آزاد و مصفّا نسازد بعد از مرگ بوسيلهء عذاب پاك خواهد شد و نور از ظلمتش تجزيه خواهد گشت .
اين كيش با وجود عوائق و موانع زياد خارجى و جلوگيرى دو دولت بزرگ از آن ، عالمگير شده و بسرعتى غريب در شرق و غرب انتشار پيدا نمود و حتى بعد از ظهور اسلام مانويان در ايران تا ديرى مركز خود را حفاظت و صيانت ميكردند .
بنا بگفتهء مسعودى مانى در عهد شاپور اول ظهور كرد و شاپور از كيش مجوس برگشت و بدين مانى گرويد ولى بعد بدين قديم بازگشت و مانى بجهاتى از ايران بيرون رفت و بهندوستان شد . سپس در پادشاهى بهرام بن هرمز بايران آمد و دينش را بر بهرام عرضه كرد و بهرام وى را و رؤساى پيشروان وى را بكشت .
تاريخ علم كلام ( به همراه تاريخ علم كلام جديد ) — صفحة تاريخ علم كلام 170
مساهمون: سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى
صتاريخ علم كلام ١٧٠