فهرست فرق كتاب
اشعرى
هواخواهان ابو الحسن اشعرى حكيم معروف متولد در بصره در 260 متوفى در بغداد در 324 كه مؤسس علم كلام ( يعنى طريقهء اشعرى ) بوده است . هر چند طريقهء اجدادى او طريقهء جمهور ولى تحصيلاتش نزد جبائى يكى از سران معتزلى بوده است و تا سن چهل بدين طريقه باقى بوده و در اين طريقه بپايهاى بس بلند رسيده خود داراى اصول و مكتب خاصى گرديد و طريقهء فلاسفه را بدعت و ضلالت شمرد . فلسفه و اصول تعاليم او در حقيقت حد وسط بين دو دستهء افراط و تفريط مىباشد و شافعيان بيش از ديگران باصول او گرويدهاند و به همين جهت پيشوايان اين طريقه رؤساى معروف شافعيه مانند باقلانى و ابن فورك و اسفراينى و قشيرى و امام الحرمين جوينى و امام محمد غزالى بودهاند و حنفيان بيشتر هواخواه طريقهء ماتريدى بودهاند و حنبليان نيز همواره مخالف اشعريان بودهاند و معروفترين مخالف اشعريان ابن حزم را بايد دانست . ابو نصر كندرى وزير معروف طغرل بيك سلجوقى دربارهء اشعريان سختگيرى بسيار ميكرده و چون او از ميان رفت و نظام الملك بجاى او نشست اشعريان آزادى يافتند . مهمترين مدافع طريقهء اشعرى در مشرق امام محمد غزالى و در غرب ابن تومرت بوده است و سرانجام همهء فرق اهل سنت باصول اشعرى در كلام گرويدند .
معتزلى
معتقد باصول اعتزال كه معنى تحت اللفظ آن « منزلة بين المنزلتين » است و