بسامى شد قريب 20 ساعت كار ميكردم و اين بتدريج بنيهام را بتحليل برده و بالاخره مبتلا به كسالت شديد روحى و ضعف اعصاب گرديده تا اين حد منزلى كه در كنار خيابان شهر داشتم از قيل و قال جمعيت و صداى وسائط نقليه كه متصل در عبور و مرور بودند سخت در رنج بودم ، ناچار منزلى در خارج شهر گرفته و به آنجا نقل كردم ولى چون از مطالعات و كارهاى فكرى كه داشتم نميتوانستم بكاهم رنجورى اعصاب همچنان باقى بود و آزارم ميداد تا آنكه مجبور به مسافرت شده و پس از هشت سال ( علاوه بر متاعب و مصاعب فوق ) تحمل رنج غربت و دورى از يار و ديار بايران برگشتم .
بعد از ورود به تهران گواينكه حال نقاهتم در اين ميانه بهبود يافته ولى باشكالاتى روبرو شدم كه تا مدتى نتوانستم بمقاصد و آمالى كه داشتم عطف توجهى نمايم تا وارد در دائرهء ترجمه و تأليف شده و دست بترجمهء كتابهاى كلان و سودمند بردم ، اينجا به ياد خوابهاى شيرين گذشته افتاده ترجمهء كتاب حاضر مد نظر قرار گرفت ولى مع التأسف خود كتاب را در يكى از سفرهاى ايران از دست داده و در تمام كشور هم حتى يك نسخه از آن وجود نداشت و لذا با وسائلى كه داشتم نسخهء آن را از هند خواستم و مدتها هم در انتظار بسر برده ولى كتاب بدست نيامد تا در اثناء جنگ جهانى اخير دوست فاضلم آقاى ميجر نقوى يكى از افسران ارشد و حقوقدان هند كه مأموريتشان در تهران بوده - است كتاب را برايم از هند خواسته و در مدت كمى آن را در دسترس من گذاردند و از اين راه منتى بر من نهادند .
ناگفته نماند كه آخرهاى جنگ جهانى مزبور كتاب در تهران به بنده رسيد ، اين وقت كتاب كلانى تحت طبع و چند كتاب ديگر هم در دست ترجمه داشتم و اين تا مدتى وقتم را اشغال كرده نتوانستم مبادرت بترجمهء اين كتاب كنم ولى پس از فراغت از آن با جديت هر چه تمامتر دست بترجمهء كتاب زدم ، گواينكه در اين اثناء بواسطهء زياده روى در كار كه از 25 سال به اين طرف مرتبا بترجمهء كتابهاى كلان و تحرير اشتغال داشته و ضيق معيشت و فقدان وسائل اجازهء كوتاهترين مسافرت را براى استراحت و فراغت به من نميداد كسالت سابقم عود نموده باز دچار ضعف اعصاب گرديدم ولى با اين حال دست از كار نكشيدم ، حتى سفرى بخارج براى مهمى برايم پيش آمد ، لكن كتاب را با خود برده و در اين حال هم روزانه چندين ساعت كار مىكردم تا آنكه بعون
تاريخ علم كلام ( به همراه تاريخ علم كلام جديد ) — صفحة مقدمه 7
مساهمون: سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى
صمقدمه ٧