3 - براى امداد و نصرت عيسى خدا جبرئيل را مأمور كرده بود و قوت و قدرت اين فرشته هم معلوم است چه اندازه است و با وجود اين نتوانست او اين پيغمبر معصوم را از چنگ يهود نجات دهد و حاجت به اين پيدا شد كه يك بىگناه ديگرى به صورت او درآيد و خود او يعنى عيسى از اين راه نجات يابد .
امام رازى تمام اين اعتراضات را با اضافاتى نقل كرده و همه را جواب گفته - است . او در جواب اعتراض اول ميگويد هر شخصى اين را تصديق دارد كه قادر مختار را آن توانائى است كه زيد و عمرو را بالكل همشكل بنا كند و مع هذا نسبت بزيد و عمرو براى احدى هيچوقت اين احتمال پيدا نشده كه صورت يكى به ديگرى تبديل يافته است ، همينطور در صورت مورد بحث هم اين شبهه پيدا نميشود .
اعتراض دوم و سوم را بدينسان جواب ميدهد كه اگر خدا از طريق ديگرى حضرت عيسى را حفظ مينمود اين معجزه بحدّ بداهت ميرسيد كه از آن پس ، ايمان آوردن امرى بود لازم در صورتى كه مقصود از اعجاز اين نيست كه مردم مجبور بر ايمان آوردن باشند . اين بود جواب امام رازى كه آن را موافق مذاق اشعرى داده است ، ليكن محققين ديگر در اطراف آيت غور كرده و چنين دريافتهاند كه آن غلط معنى شده - است و از اين رو اعتراضات وارد ميشوند . محدث ابن حزم در كتاب ملل و نحل آن را سخت ترديد نموده و مىنويسد :
و لو امكن ان يشبه ذلك على ذى حاسة مسلمة لبطلت النبوات كلها اذ لعلها شبهت على الحواس السليمة
اگر بر آدم صحيح الحواس چنين اشتباهى رخ دهد هرآينه نبوات سراسر عاطل و باطل مىشود زيرا كه ممكن است آن بر حواس سليمه همينطور اشتباه شده و فريب خورده باشند .
بعد محدث نامبرده آيه را بدين طريق معنى مىكند كه حضرت عيسى مقتول و مصلوب نشد ليكن مخالفين مصلوب شدن او را شهرت دادند و لذا حقيقت امر بر عامه
تاريخ علم كلام ( به همراه تاريخ علم كلام جديد ) — صفحة تاريخ علم كلام 135
مساهمون: سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى
صتاريخ علم كلام ١٣٥