ابن حزم در كتاب ملل و نحل اين دو مذهب را بتفصيل رد كرده است . كسانى كه در اين موضوع داراى تأليفاتند از جمله دو نفرند كه بطور خاص قابل ذكر ميباشند :
يكى عبد الله ترجمان و ديگرى يحيى بن جزله است كه ابتدا عيسائى بود ، از وليد « 1 » معتزلى تحصيل علوم نموده و بهدايات و قوت استدلال او معتقد گرديده و بالاخره بدين اسلام درآمد و چون ماهر در كتب انجيل و توراة بود روى پيشگوئيهائى كه از حضرت ختمى مرتبت در اين كتب موجودند كتابى مستقل تأليف نمود كه در اين موضوع غالبا اولين تأليف بشمار مىآيد . او بعد از اين تأليف مكتوبى به شكل رساله بعنوان اليا نوشت كه در آن زمانه بشپ يعنى اسقف بوده است .
اين نويسنده در كتاب خود با دلائلى روشن كرده كه يهود و نصارى پيشگوئيهاى راجعهء به آن حضرت ( ص ) را دانسته مخفى داشته و تكذيب ميكنند « 2 » .
عبد الله ترجمان هم اول عيسائى بود ، جهت قبولى اسلام او اين شد كه پيشيگوئيهاى مربوط به آن حضرت ( ص ) را در توراة و انجيل ديده از استادش كه در آن زمان كشيش معتبرى بود حقيقت آن را دريافت نمود . كشيش مشار اليه گفت بىشبهه اين پيشگوئيها در شأن آن حضرت يعنى پيمبر اسلامند ، ليكن من بنابر مصالح دنيوى نمىتوانم آنها را فاش سازم و اينك خداوند به تو توفيق عنايت كرده مسلمان بشو . چنان كه او بدين اسلام درآمده كتابى هم بنام تحفة الاريب نوشت كه در آن تمامى اين وقايع و حالات درج مىباشد و از كتب آسمانى پيشيگوئيهاى راجعهء به آن حضرت را ثابت كرده است و اين كتاب بچاپ رسيده و از نظر ما گذشته است .
امام غزالى هم در اين باب كتابى تأليف نمود كه آن از نظر ما گذشته است .
اين كتابها تماما در اين قسمت دور ميزنند كه تحريف توراة و انجيل را به دو دليل ثابت ميكنند ، يكى آنكه نسخههاى اين كتب با هم اختلاف زياد دارند و چون نميشود آنها را با هم تطبيق كرد لذا به هيچيك نميتوان اعتبار نمود .
دوم اينكه اكثر مطالب اين كتابها بر خلاف عقل است و لذا نميتوان آنها را
هامش
( 1 ) ابى على بن الوليد المعتزلى است مترجم
( 2 ) ابن خلكان ذكر يحيى بن جزله ( مؤلف )