تا اين حد كه يك نفر فحّاش و بد زبان نوشته كه مسلمان حمال و باربر گارى ارسطو بوده است ، اين كوتاه نظران ميبايست بجاى ابن سينا و فارابى كتب و تصنيفات ابو البركات ، امام غزالى ، امام رازى ، آمدى و ابن تيميه را بخوانند ، فلسفه كه هيچ ، غلطى و بىپايگى منطق يونانى را نيز مسلمانان ثابت نمودند كه هيچوقت كسى احتمال آن را هم نميداد .
علامه مرتضى حسينى در شرح احياء العلوم مىنويسد . - « 1 »
و اول من بين فساده و تناقضه و مناقضة كثير منه للعقل الصريح و الف فيه ابو سعيد السيرافى النحوى ثم القاضى ابو بكر ابن الطيب و القاضى عبد الجبار و الجبائى و ابنه و ابو المعالى و ابو القاسم الانصارى و خلق لا يحصون و آخر من تجرد لذلك تقى الدين ابن تيمية الحافظ فانه اتى فى كتابيه الكبير و الصغير بالعجب العجاب .
اول كسى كه فساد و تناقض علم منطق و مخالف بودن بسيارى از مسائل آن را با عقل صريح ظاهر و آشكار ساخت و در آن كتاب نوشت ابو سعيد سيرافى نحوى است ، بعد قاضى ابو بكر ، قاضى عبد الجبار ، جبائى و ابو المعالى ، ابو القاسم انصارى و بسيارى از نويسندگان ديگر كتابهائى در آن نوشتند . آخر از همه ابن تيميه دو كتاب كوچك و بزرگ در اين باب تأليف نموده كه بغايت حيرتانگيز مىباشد .
كتاب ابن تيميه نزد ما موجود است و ما در يك موقع مضامين و مطالب آن را به نظر خوانندگان خواهيم رسانيد .
آزادى
در تاريخ علم كلام چيزى كه زياده از همه موجب شگفت و اعجاب است همانا آزادى و آزاديخواهى دولت عباسيه مىباشد و حقيقت اينست كه همين قسمت يعنى حريت فكر و آزاديخواهى است كه علم كلام را بدين مرتبه و پايه رسانيد و گرنه اگر بهدايت آن دسته از علما عمل ميشد كه در هر موقع از « السئوال بدعة » كار ميگرفتند . امروز علم كلامى از اصل وجود نداشت و اين از اثر همان آزادى عقيده بود كه در جريان يك قرن عقايد و افكار مختلف و گوناگون مانند سيل منتشر شد و ساعت بساعت بر توسعه و بسط خود مىافزود و از دولت آن فرقههاى نو نو زيادى بظهور آمدند و اين فرق گواينكه در عقائد با هم اختلاف داشتند ولى با اين حال براى هر فرقه آزادى عام حاصل بوده است . آرى هر
هامش
( 1 ) جلد اول چاپ مصر صفحهء 176 ( مؤلف ) .