يك نظر اجمالى در علم كلام
در خطاى اين فكر كه اكثر مسائل كلام مأخوذ از يونانيان است
اكثر مردم خيال ميكنند كه بيشتر مسائل علم كلام از يونانيان گرفته شده است و اين خيال هم از اينجا ناشى شده است كه امام غزالى در مضنون صغير و كبير و جواهر القرآن و غيره راجع بحقيقت نبوت ، وحى و الهام ، رؤيا ، عذاب و ثواب و نيز معجزات شرحى كه نوشته سراسر مأخوذ از ابن سينا و فارابى است و آنها هر دو آنچه كه مىنويسند نقل از فلسفهء يونان مىباشد ، ليكن در اين تصور و خيال غلطىهاى متعدد و تو در توست . بىشبهه راجع بمسائل مزبور تحقيقات امام غزالى از ابن سينا و فارابى مأخوذ است ، ليكن اين مسائل از ايجادات و اختراعات خود ابن سينا و فارابى ميباشند و هيچ ربطى به يونانيان ندارد . علامه ابن رشد در تهافة التهافة مىنويسد :
اما الكلام فى المعجزات فليس للقدماء من الفلاسفة قول « 1 » اما ما حكاه فى الرؤيا عن الفلاسفة فلا اعلم احدا قال به من القدماء « 2 » .
يزعم ان الفلاسفة ينكرون حشر الاجساد و هذا شيئى ما وجد لو احد ممن تقدم فيه قول . « 3 »
در موضوع معجزات قدماى فلاسفه راجع به آن چيزى نگفتهاند و در خصوص رؤيا شرحى كه غزالى از حكما نقل كرده است در ميان قدما كسى قائل به آن باشد مرا از آن هيچ علم و اطلاعى نيست .
غزالى خيال مىكند كه فلاسفه منكر حشر اجسادند ، ليكن در اين باب قولى از قدما موجود نيست .
حقيقت اينست كه مسلمانان فلسفهء افلاطون و ارسطو و غيره را نهايت به نظر اهميت و عزت ديده و تمامى آن را اخذ كردند ، ليكن اين شاگردى محدود به طبيعيات و رياضيات و غيره بوده و اما در الهيات بايد دانست كه الهيات يونانيان بقدرى نامكمل و ناقص بوده كه مسلمان هيچ تمتعى از آن نميتوانست بردارد . علماى علم كلام هميشه الهيات يونانيان را به نظر حقارت ميديدند . علامه ابن تيميه با وجودى كه معتقد بمتكلمين
هامش
( 1 ) صفحهء 126 ( مؤلف ) .
( 2 ) صفحهء 127 ( مؤلف ) .
( 3 ) صفحهء 139 ( مؤلف ) .