قلعهاى كه در آن محبوس بود از كثرت جمعيت جاى ايستادن نبود ، جنازه را حركت دادند ولى با اين ابهت و جلال كه در حدود دويست هزار نفر با حال ماتم و عزا پاى جنازه حاضر بودند ، بازار به كلى تعطيل و تمامى دكانها و مغازهها را بسته بودند .
جوش عقيده و احساسات جمعيت بپايهاى بود كه دستمال و ديگر پوششها را از دور مىانداختند كه به جنازه تماس كرده متبرك بشود .
حالات زندگى اين مرد بينهايت دلچسب و پر است از آزادى ، شهامت و دليرى ، حقگوئى و اخلاص حيرتانگيزى كه نظير آن را در دنيا خيلى كم مىشود پيدا كرد .
ليكن اين اوراق گنجايش تفصيل آن را ندارد . ابن رجب سوانح عمرى او را در دو جلد نوشته است و نيز در طبقات الحفاظ و ذيل ابن خلكان و غيره هم حالات او را تا حدى به تفصيل ميتوان بدست آورد ، خوانندگان مىتوانند رجوع كنند و در اينجا مقصود ما فقط بيان كارنامههاى علمى اين مرد نامى است .
او در فطانت و هوش ، قوهء حافظه ، تبحر علمى و بالاخره وسعت نظر و آزادى فكر در حقيقت داهيه بوده است ، حد وسط تصنيف و نگارش روزانهء او از سى چهل صفحه كمتر نبود و آنچه هم كه مىنوشت روى اجتهاد و بر مشرب تحقيق بود ، چه از تقليد و تبعيت از غير نفرت داشت . تعداد كتب و تصنيفات او كم و بيش پانصد است كه اكثر آنها كلان و در چندين مجلد مىباشد . علامهء ذهبى كه از مشاهير محدثين و معاصر با علامهء موصوف است در تأليفات خود هر جا كه از او اسم برده بطريقى برده كه از آن معلوم مىشود كه از اثر كمالات علمى او حيرتى بر محدث مذكور طارى شده است .
اين دانشمند در علم كلام كتاب زيادى نوشته است كه از جمله كتابهاى ذيل ميباشند كه از اسامى آنها خوب مىشود پى باهميت مطالب و مندرجات كتب برد : الاعتراضات المصريه در چهار جلد ، الرد على تأسيس التقديس للرّازى - شرح محصل - شرح اربعين امام رازى در تعارض عقل و نقل در دو جلد - رد بر نصارى در چهار جلد - رد بر فلسفه در چهار جلد - اثبات المعاد - ثبوت النبوات و المعجزات و الكرامات عقلا و نقلا - الرد على المنطق .
تاريخ علم كلام ( به همراه تاريخ علم كلام جديد ) — صفحة تاريخ علم كلام 82
مساهمون: سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى
صتاريخ علم كلام ٨٢