بود تمامى عرب از برابرى با آن عاجز آيند .
معاد و كيفيات معاد - يعنى در قيامت تمامى انسانها با همان اجسام سابق محشور شدن ، اعمال را در ترازو كشيدن ، عبور از پل صراط ، ببهشت و دوزخ رفتن و غيره و غيره .
طريقهء اثبات اين مسائل آنست كه اولا همهء آنها جزو امور ممكنه بشمار مىآيند و چون شارع عليه السلام آنها را قطعى ما ساخته پس بايد از امور يقينى و واقعى باشند .
قسمت اعظم علم كلام اشعريه رد بر فلسفهء يونان است ، در اين شبههء نيست كه مسائلى كه از فلسفه بر خلاف اسلامند رد كردن آنها روح علم كلام است ، ولى متكلمين در اين خصوص سخت اشتباه كرده و بخطا رفتهاند چه مسائلى را كه آنها مسائل فلسفهء يونان تصور كردهاند در حقيقت از مسائل فلسفهء يونان نبوده و مسائلى هم كه در حقيقت جزو فلسفهء يونان بود آن مسائل بطور اعم و اغلب مخالف با اسلام نبودند .
ماتريديّه
جاى تعجب است كه فرقهء حنفيّه اگر چه از حيث تعداد زيادتر از تمام فرق اسلامى است از لحاظ اعتقادات ماتريديّه هستند مع هذا در علم كلام شهرت ماتريديّه در مقابل اشعريّه نهايت درجه كم است و اثر اين عدم شهرت منجر باينجا شده كه امروز اكثر علماى حنفيه همعقيدهء اشاعره هستند و حال اينكه در زمان قديم اشعرى بودن يك حنفى را به نظر تعجب نگاه ميكردند . علامه ابن الاثير در تاريخ كامل ذيل واقعات سال 466 هجرى مىنويسد « و هذا مما يستظرف ان يكون حنفى اشعريا » يعنى اين حرف شنيدنى و جاى تعجب است كه يك نفر حنفى اشعرى باشد .
گمنامى ماتريديّه سبب گرديد كه علماى حنفيّه در اين علم يعنى علم كلام تأليفات خيلى كمى دارند . در اين فن كتابهاى مشهور و مهمى كه هستند تمام آنها از تصنيفات فرقهء شافعيه مىباشد كه عموما اشعرى بودند .