عوائد و درآمدها
براى تشريح موضوع ماليات بهتر است كه براى مثال يك استان مخصوص را در نظر بگيريم و براى اين منظور من خراسان را كه با وضع آن خيلى آشنائى دارم ( مؤلف چندين سال در خراسان قونسول بوده است . مترجم . ) انتخاب ميكنم .
ماليات در قديم و حال « 1 » از اقلام زير گرفته مىشود .
1 - ماليات غلات و صيفىجات .
2 - ماليات بر كسبه و صنوف .
3 - ماليات اغنام و احشام .
4 - ماليات سرشمارى .
5 - ماليات معادن .
جمع ماليات و عوائد خراسان از منابع فوق در سال 1905 ميلادى مبلغ يكصد و سى و هفت هزار و هفتصد و سيزده ( 137713 ) ليره نقد و بيست و يكهزار و هفتصد و هفتاد و هشت ( 778 خ 21 ) تن غلات ( گندم و جو ) جنسى بود . مقدار زيادى از غلات به جيره خوران و قشون داده ميشد ، فقط يكهزار و صد و شصت ( 1160 ) تن براى فروش باقى ميماند . مسئلهء تعيين قيمت غلات اشكالات زياد داشت و بديهى است كه در آخر از اين طريق هم چيزى عائد دولت نميشد . والى خراسان مبلغى در حدود سى هزار ليره بيش از حدنصاب ماليات خراسان جمع مينمود . بعدا چهارده هزار ليره به شاه و شش هزار ليره به صدراعظم بعنوان پيشكش مىپرداخت . بدينطريق ده هزار ليره باقى مىماند كه بين وزير و والى ( استاندار ) تقسيم ميگرديد .
اين مبلغ فقط چند صدم منافع والى را نشان ميدهد و ارقام زير را بايد بدان افزود :
الف - چند درصد از حقوق كليهء مستمريات نقدى بعلاوه بيست درصد از وظائف
هامش
( 1 ) - تا سال 1913 ماليات توسط بلژيكىها گرفته مىشد . اكنون هم همان رويه با اصلاحاتى معمول است . ( مؤلف ) .