مهم بازرگانى مصر را بدون هيچ تعرض و تصادمى گرفت . قشون ايران تقريبا پس از نهصد سال بار ديگر وادى نيل را اشغال نمود . اين فتح بايد اثر غريبى در دنياى آن روز كرده باشد .
سقوط كالسدون 617 ميلادى
از طرف شمال هم دستهاى از لشكريان ايران از كاپادوكيه روانه شده به كالسدون حمله بردند كه در ساحل بىتىنى مقابل قسطنطنيه واقع بود . هرقل ملاقاتى از شاهين براز سردار ايرانى نمود و بصلاحديد او سفرائى براى درخواست صلح به دربار خسرو فرستاد ، ولى خسرو نه فقط حكم كرد سفراى مزبور را حبس نمودند بلكه سردار خود را براى اينكه هرقل را مغلوبا به پايتخت او حاضر نكرده است به مرك تهديد نمود . در سال 617 ميلادى كالسدون به تصرف ايرانيان درآمده و با اين فتح دولت ايران تمام متصرفات دولت هخامنشى را دوباره مالك گرديد ، بعبارة اخرى امپراطورى ايران به همان وسعتى كه در دورهء هخامنشى داشت رسيد . ليكن در خصوص اداره و انتظام اين كشور هاى مفتوحه بدرستى معلوم نيست و نميتوان دانست كه آن چه بوده است . احتمال ميرود كه غير از اخذ ماليات و گرفتن حقوق ديوانى منظور ديگرى نبوده است . اما از طرف ديگر در ماشيتا « 1 » واقعهء در موآب « 2 » ديده مىشود كه بساختن كاخ و عمارت پرداخته اند و از اين معلوم مىشود كه منظور تصرف دائمى و نگاهدارى بلاد مفتوحه بوده است .
اوضاع ياسآور امپراطورى روم
از بيان فوق خوب ميتوان فهميد كه اساس امپراطورى بيزانس در مقابل قوت و زور شاهنشاه به كلى متلاشى شده و از هم پاشيد ، زيرا كه آن منحصر شده بود به شهر قسطنطنيه با بنادر چندى در آسيا و باقيماندهء يونان و ايتاليا و افريقا . با اين تيرگى اوضاع و مناظر هولناك آوارها هم به تراس هجوم برده و از طرف خشگى پايتخت را مورد تهديد قرار دادند . موقع تا اينقدر باريك و يأسآور بود كه هرقل تصميم گرفت به قرطاجنه فرار كند . او قبلا
هامش
( 1 ) -Mashita .( 2 ) -Moabe .