بار ميآورد . دانههاى گندم كه روى زمين ميريزد سال ديگر سبز شده خوشه ميدهند .
درختها مملو از كندوى عسل و از برگهاى آن عسل ميريزد « 1 » » .
در قسمت مركزى سرحدات شمالى ولايات پرنعمت بحرى مازندران و گيلان بين جبال البرز و بحر خزر واقع و اختلاف كلى با قسمت مرتفع ايران ظاهر ميسازد بواسطهء اينكه در آنجا باران فراوان مىبارد و هواى آن مرطوب و جنگلهاى انبوه موجود است .
در مغرب گيلان ، ايران باز با روسيه همخاك مىشود و سرحد دولتين بموجب عهدنامهء تركمنچاى از بندر سرحدى آستارا تقريبا درست به طرف شمال ميرود تا برود ارس بر مىخورد و قسمت علياى رود نامبرده فاصل بين آن دو كشور است . در گوشهء شمال غربى كوه باشكوه آرارات واقع است كه محل التقاى ممالك ثلاثهء روس و تركيّه و ايران مىباشد .
ايالت شمال غربى ايران آذربايجان است كه مركز مهم آن تبريز و بزرگترين شهر ايران و در نقطهاى واقع است كه طرق بلاد بعيدهء اسلامبول و طرابوزان با طرق قفقاز و درّهء دجله باهم تلاقى مينمايد و اينجا مبدء جادهء بزرگ اصلى ايران و آسياى مركزى است .
در اين ناحيه باران فراوانتر از ولايات شرقى و زمين بسيار حاصلخيز است و چنان كه در همين كتاب ظاهر خواهد شد اين ايالت هميشه در تاريخ ايران اهميت داشته است .
در سمت مغرب ، كشور ايران محدود به درّههاى دجله و فرات است و در اينجانب جبال متراكمهء كه در نزد قدما موسوم به زاگرس بوده بطور رشتههاى عديدهء متوازيه فلات ايران را از جلگهها جدا ميسازد و بتدريج ارتفاع پيدا مىكند ، بر خلاف جبال ارمنستان كه چون از طرف جنوب به آنها نزديك شوند دفعتا مرتفع ميگردد . دول قديمهء ماد و پارس در اين اراضى مرتفعهء محكمه بوجود آمده و قسمت كوهستانى آن نواحى بالنسبه پرآب و حاصلخيز است ليكن نواحى درونى آنها مثل قم و كاشان خشك و بيحاصل است .
در قسمت جنوب غربى اين كوهستان درّهء پرنعمت كارون واقع است كه حاليه خوزستان مينامند و اولين قسمت خاك ايران بوده و بنام ايلام چندين قرن قبل از اينكه اقوام آريانى بعرصهء ظهور بيايند داراى تمدن شده است . در طرف جنوب ، فلات ايران
هامش
( 1 ) - « استرابو » ، 14 ، 1 ، ! ! ( ترجمهء هميلتون و فالكونير ) « مؤلف » .