با كوير بزرگى كه در قلب كشور واقع است ظاهر ميسازد ، چه كوير مذكور با اينكه همه جا از دو هزار پا مرتفعتر است معهذا از نقاط سابق الذكر خيلى پستتر مىباشد .
حدود و ولايات
در ضمن بيان حدود ايران ولايات مهمهء آن را هم ذكر خواهيم كرد بواسطهء اينكه همه تقريبا دور از مركز و نزديك سرحدات واقعند .
ايالت شرقى خراسان از طرف شمال محدود بيك سلسله جبالى است كه در فوق صحارى تركستان با يك زيبائى پرصلابتى كشيده شده است . چند سال قبل من قلعهء طبيعى عجيبى را بنام كلات نادرى « 1 » تماشا كردم . از حصار شمالى آنكه يكى از رشتهكوه هاى مذكور است بالا رفتم و از قلهء كوه مزبور بدشت زردرنگى كه بجانب شمال بطور هموار و يكسانى كشيده شده نظر انداختم و از عظمت و وسعت آن متأثر شدم ، چه متذكر گرديدم كه همين دشت تا صحراى شمال سيبرى و اقيانوس منجمد شمالى منبسط است و كوه ديگرى در بين نيست . رشته جبال مزبور همهجا در سرحد ايران واقع نيست بلكه باسامى قپهداغ و بالكان صغير در امتداد شمال غربى بجانب بحر خزر متوجه مىشود . چون قدرى به طرف مغرب دور شوند در همان سرحدات ايران درّههاى پرنعمت اترك و گرگان واقع است و رود اترك در قسمتهاى سفلاى خود سرحد روس و ايران را تشكيل داده وارد بحر خزر مىشود .
ناحيهء قوچان كه در جانبين اترك عليا واقع است پرنعمتترين نقاط خراسان است و مانند بجنورد كه در قسمت سفلاى رود است مسكن قبايل كرد مىباشد كه شاه عباس آنها را براى محافظت حدود از سرحدات خاك تركيّه به آنجا كوچانيده است . درّهء گرگان نيز بالطبيعه پرنعمت است . باران در آنجا فراوان مىبارد و اراضى حاصلخيز دارد ليكن فعلا فقط چند هزار خانوادهء تركمن يموت و گوگلان كه چادرنشين يا نيمهبدوى ميباشند در آنجا سكنى دارند . ناحيهء گرگان همان است كه يونانيها هيركانيا ميناميدند و در اوستا بنام و هركانو مذكور و از جهت حاصلخيزى معروف بوده است . استرابن مينويسد : « گويند در هيركانيا هردرخت تاكى هفت گالن « 2 » شراب ميدهد و هردرخت انجيرى نود بوشل « 3 »
هامش
( 1 ) - رجوع شود به ژورنالR . G . Sدسامبر 1906 . « مؤلف »
( 2 ) - يك گالن معادل 2 / 1 4 ليتر است مترجم .
( 3 ) - هر بوشل 3 / 1 36 ليتر است . مترجم .