پردازند . استين ، اول جهانگرد و كاشف اروپائى كه خط سير اسكندر قوى و ردپاى او را در آنحدود معلوم داشته و همه را قدمبقدم پيموده و شهرها را تطبيق و هويت هركدام را تعيين كرده است ، بيان روشن آرين را به كار بسته ما را به مساغه « 1 » ، با زيره « 2 » و ( او را ) رهبرى مىكند . بايد دانست كه تسخير ملاذ و سنگر اخير جنك درهء سوات را خاتمه داده و اساقى نوئى دلسرد شده به طرف شرق درهء سند فرار كرده قلعهء طبيعى اورنوز را اشغال كردند . اسكندر بدينجهت راه جنوب را پيش گرفته و دوباره بسپاه عمدهء خود در رود سند ملحق گرديد .
جهت مبادرت ذو القرنين باينكار كه در حقيقت قشونكشى جديدى بر عليه اورنوز محسوب مىشود يقينا براى تكميل افتخارات نظامى و كارهاى بزرگ جنگى خود بود و گرنه آنقدر ضرورت و احتياج نظامى در كار نبوده است . ما در تحت هدايت استين بيك قلعه يا ملاذ معروف در يك كوه بزرگى داراى پرتگاه واقع در يك پيچ رودخانهء سيحون كه امروز پيرسارد « 3 » ميگويند راه يافته و اينمرد نه فقط ملاذ را كشف كرده بلكه با دلالت آرين عمليات صعب و مشكلى كه از جمله پركردن يك دره يا حفرهء دراز و عميقى را از گل و الوار دنبال نموده و حدود همه را تعيين كرده است و بالاخره او ، اورنوز اصلى را در قلهء يونا كنونى كشف مىكند .
( با فصل چهل و يكم خوانده شود )
سر اوريل استين در اثناء مسافرت خود بشرق ايران در 1915 كوه خوجه اتل يا تپهء مقدس سيستان « 4 » را ديدار كرده و در پرتو فراست و دانش قابل ملاحظه خويش نخست نقاشيهاى ديوارى قبل از اسلام ايران را كشف كرده است و تاريخ آن متعلق به زمان ساسانيان مىباشد . از ميان نقاشيهاى نامبرده يكى كه از همه غريبتر است تصوير رستم پهلوان معروف ايران مىباشد كه نشسته و گرز منحنى در دست دارد كه با رنك قرمز نقاشى شده و با رنك زرد آرايش يافته است . گرز نامبرده به شكل سر گاو و آن از گرز مشهور رستم حكايت مىكند . يكى از اشياء مكشوفه شكلى داراى سه سر مىباشد كه به حال پرستش ايستاده است و آن در وضع و شكل همانند
هامش
( 1 ) -Massaga .( 2 ) -Bazira .( 3 ) -Pirsar .( 4 ) - نگاه به« Innermost Asia »تاليف اوريل استين ( چاپ كلرندون 1928 ) فصل 28 صفحه 915 ( مؤلف ) .