سال اخير يعنى از زمانيكه مشرق قديم جلب توجه علماء فرنگ را كرده نوشتهاند از نظر انتقاد و خردهگيرى گذرانيده است و نيز در حدود 25 سال « 1 » عمرش را در خاك ايران ، در نواحى مختلف بسر برده اوضاع و احوال عادات و رسوم و بالاخره آثار و يادگارهائى كه در هرجا بوده همه را با كمال دقت و اهتمام مشاهده و مطالعه كرده و از اينراه اطلاعات وافر و معلومات سودمند زيادى بدست آورده است و مخصوصا نواحى شرقى و جنوبى ايران را كاملا سياحت و تحقيقات جغرافيائى و تاريخى نموده است . راست است جهانگردان زيادى ايران را سياحت كرده در اطراف اين مسائل تجسس و تدقيق و تحقيق نمودهاند ولى سخن اينجاست كه وسائل و اسباب گردآوردن مطالب درست و كسب اطلاعات صحيح مصون از لغزش و خطا بقدرى براى اين دانشمند فراهم بوده كه در دسترس هيچيك از همكاران اروپائى وى نبوده است ، چنان كه خود او در مقدمهء يكى از تأليفات خويش مربوط بايران شرحيكه در اين خصوص نگاشته از جمله چنين مينويسد « نگارنده با كمال جرئت ادعا مىكند كه از نسل حاضر هيچ انگليسى حتى هيچ اروپائى ديگرى بيشتر و بهتر از اينجانب بسير و سياحت نواحى شرقى و جنوبى ايران موفق نگرديده و از طرفى موقعيت و رتبهء رسمى نويسنده بهترين وسيله براى ملاقات طبقات منورهء اهالى و كسب اطلاعات عارى از خطا بوده است كه خود اين نعمت كمتر نصيب ديگر سياحان خارجى مىشود » . پس از آنچه گفته شد تصديق ميكنيد كه اين تاريخ بر پايهء متين و ثابتى قرار گرفته و در جمعآورى اطلاعات و دست آوردن مدارك و اسناد منتها درجهء دقت را مؤلف به عمل آورده است .
بعقيدهء ما كتابى جامعتر از اين در تاريخ ايران نوشته نشده است . چه كتابهائى كه در اين زمينه تاكنون انتشار يافته ناقص يا نيمهتمام بوده هيچكدام رفع نيازمندى طالبان تاريخ ايران را نمينموده است و بالاخره كتابى كه همهء ادوار تاريخ ايران را مرتب و مسلسل و نيز كامل و تمام حاوى باشد بتأليف درنيامده مگر همين كتاب است كه اين نقيصهء بزرگ را جبران نموده ، مؤلف دانشور سرگذشت اين كشور را از قديمترين
هامش
( 1 ) - سرپرسى سايكس از سال 1892 تا سال 1918 بطور ثابت در خاك ايران و بلوچستان مسافرت ميكرد .