مجمع : در مجموع اين آيه هفت قول است ، و نتيجه همان است كه از طبرى نقل شد .
« وَإِدْبارَ النُّجُومِ » 49 مجمع : در كلمه ى « يُصْعَقُونَ » آيت جلو دو قرائت است با ضمّ و كسر ياء و هم در كلمه ى « ادبار » با كسر و فتح همزه خوانده شده است و معنى آن پيش از نماز صبح است كه دو ركعت نافله بخوانند . و اين معنى از امام باقر و صادق عليهما السّلام نقل شده است . و بعضى گفتهاند : مقصود نماز صبح است . و بعضى گفتهاند : مقصود يادآورى است كه در همه وقت صبح و شام به ياد حقّ باشند .
سخن ما : 1 - آيت سوّم كلمه ى « رقّ » شايد بمعنى پوست نازك شده آمده است و از اين روى آورده شده است كه فراهم كردنش مشكل است و ظريفتر است و با ارزشتر از كاغذ و براى سوگند مناسبتر و مقصود از كتاب نوشتهء در اين ورق همان است كه لوح محفوظ ناميده شده است و همه پديده هاى آفرينش در آن ثبت است و معيّن و شايد بطورى كه از طنطاوى نقل شده مقصود كليه نوشته هاى علمى و با ارزش باشد كه اعراب را دسترس به آن نبود .
2 - آيت 21 « اتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّيَّتُهُمْ » و « أَلْحَقْنا بِهِمْ - الخ » شايد اشاره باشد باصل اشتراك در تكليف كه قاعده ى يقينى در علم اصول و كلام است كه فرزندان مؤمنين اگر پيرو آنها شدند به آنها مىرسند و همان مزد را دارند و لازم است در هر دورانى مردم بروند بدنبال دين و آئين حقّ كه پدرانشان پذيرفتهاند تا پيوست به آنها شوند و همانجور سعادتمند شوند .
3 - آيت 32 « تَأْمُرُهُمْ أَحْلامُهُمْ - الخ » با دو جمله ى كوتاه چنان مخالفين را خوار و ناچيز مىشمارد كه خود نتوانند در برابر شخصيّتى براى خود نمودار كنند . چون مىگويد : آيا عقل شما همين اندازه است كه آنچه مىبينيد و حقيقت در جلو شما است نمىپذيريد يا سركشى و وحشيگريتان جلوگير شما است چون درستى گفتار محمّد روشن است و نمودار پس آنكه نمىپذيرد يا خرد ندارد
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 90
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٩٠