و چون در آخر ماه تيره مىشود معنى « إِذا وَقَبَ » همان تيرگى آخر ماه است كه اختر شناسان آن را نحس و نافرخنده مىدانند و از اين روى جادوها براى بيمار كردن مردم بجادو در آخر ماه دست اندر كار خود مىشوند و مناسب با نزول سوره همين است چون جادوها به جادو خواستند پيغمبر را بيمار كنند .
« النَّفَّاثاتِ فِي الْعُقَدِ » 4 مجمع : يعنى از بد و آزار زنهاى جادو كه بر گره هاى رشته ها مىرسند . و از اين روى دستور داده شده است كه از زيان آنان به خدا پناه برند چون آنها مىنماياندند كه خدمتگزار اجنّه هستند و آنها اينان را از غيب خبردار مىكنند و اين آسيب بزرگى است در دين و بايد از اين زيان به خدا پناه برد . ابو مسلم گفت : نفّاثات آن زنان هستند كه دل مردانرا از خواسته ى آنها مىگردانند بسوى آنچه خود مىخواهند و چون عزم و رأى را عقد مىگويند و آنكه مىخواهد گرهى بگشايد در آن مىدمد اين جمله كنايه اى است از برگرداندن رأى .
ابو الفتوح نوشته : و امّا شرّ ايشان و اثر آن از آنجا باشد كه كسى اعتقاد كند كه چنان خواهد شدن ، از آن اعتقاد ممكن بود كه رنجى بدل او رسد . و امّا چيزى بدهد تا كسى بخورد كه خداى عادت رانده باشد كه نزد خوردن آن ، رنجى و بيمارى بخورنده ى او رسد آنگه نمايد و ابهام افكند كه اين رنج بسحر و فسون من است .
فخر : سعيد بن مسيّب گفته است : قريش با يكدگر قرار گذاردند پيغمبر را چشم بزنند كه برسم خود از غذا خوددارى كنند چون اثر چشم در گرسنگى نمودار مىشود و آنگاه كه گرسنه باشند با او رو برو شوند و چنين كردند و گفتند : اى محمّد چه بازوى سختى دارى و پشتى استوار و چهره اى تر و تازه دارى . و با اين سخن مىخواستند كه آن حضرت را به چشم كنند به پيغمبر اين سوره و سورهء بعد نازل شد ، ولى اين روايات چشم و جادو نسبت به پيغمبر درست نيست چون خداوند هيچ آدمى و پرى را بر پيغمبر چيره نكند كه بدين و پيغمبرى او آزار رسانند .
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 702
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٧٠٢