سخن مفسّرين : كشف : اين سوره پنج آيت است و بعضى گفتهاند بمكّه نازل شده است و بعضى بمدينه .
« بِرَبِّ الْفَلَقِ » 1 طبرى : فلق را چند معنى كردهاند : 1 - زندانى است در دوزخ 2 - يكى از نامهاى دوزخ است 3 - نام بامداد است و ابن زيد بدنبال اين معنى خواند « فالِقُ الإِصْباحِ وَجَعَلَ اللَّيْلَ سَكَناً » .
مجمع : بعضى گفتهاند : « فلق » همه ى مواليد است كه بواسطه ى بيرون شدن از پشت پدرها و شكم مادرها نمودار مىشوند ، و ابو حمزه ثمالى در تفسير خود ، و هم علىّ بن ابراهيم روايت كردهاند : فلق چاهى است در جهنّم .
ابو الفتوح نوشته : كلبى گفت : وادى است در دوزخ ، عبد اللَّه عمر گفت : درختى است در دوزخ جماعتى ديگر از مفسّران گفتند : فلق كوهى است كه شكافته مىشود از او چشمه هاى آب بيرون مىآيد .
« شَرِّ ما خَلَقَ » 3 عبده : چون وجود خير است و شرور و بدىها نسبى است از مخلوقى ناپسندى مخلوقى ديگر برسد از اين روى پيغمبر و مردم به خدا پناه مىبرند از وابستگى و نسبتى كه از آن آزارى و شرّى برسد از مخلوقى بآدمى .
« شَرِّ غاسِقٍ - الخ » 3 طبرى : يعنى از شر تاريكى كه بر ما هجوم كند .
و بعضى گفتهاند : يعنى از شرّ ستاره ى ثريّا به هنگام غروب آن ، چون عرب معتقد بود به هنگام غروب آن ، طاعونها و بيماريها زياد مىشود و چون بر آيد اين بيماريها برداشته شود . و بعضى گفتهاند : مقصود غروب كردن ماه است و پيغمبر دست عايشه را گرفت و فرمود از آسيب غروب ماه به خدا پناه بر كه اين است « غاسِقٍ إِذا وَقَبَ » .
ابو الفتوح : شايد : پيغمبر از راه وحى خبردار شد كه در آن سال به واسطه ى طلوع فلان كوكب آفات و امراضى پيدا مىشود از اين روى اينرا گفت .
فخر : ابن قتيبه گفت : معنى فرموده ى پيغمبر ( ص ) هنگام كسوف ماه است ولى نظر ديگر اين است كه ماه خود تيره است و نور ندارد و اين است معنى غاسق
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 701
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٧٠١