از آنجا كه خداى گفت در سوره الفتح « فَسَبِّحْ بِحَمْدِ - » الخ « براى فتح مكّه چرا پيغمبر را استغفار بايد كردن ؟ هر كسى چيزى مىگفت نه بر قاعده . مرا گفت :
چه گوئى ؟ گفتم : اين سوره بنعي رسول صلَّى اللَّه عليه و آله آمد . گفتند عمرت به آخر رسيد استغفار كن . گفت : ديديد كه او بهتر از شما مىداند . عبد اللَّه عبّاس گفت : رسول همين سال فرمان يافت . قتاده و مقاتل گفتند : دو سال ديگر بماند .
و نيز ابو الفتوح نقل كرده است : چون اين سوره را پيغمبر براى اصحاب خواند شاد شدند و عبّاس عموى آن حضرت گريه كرد و گفت : من خبر مرگ پيغمبر از اين سوره شنيدم . پيغمبر فرمود راست گفت . عبد اللَّه عبّاس گفت :
چون پيغمبر از جنگ حنين برگشت اين سوره نازل شد آن حضرت بخانهء حضرت فاطمه رفت و فرمود : اى عليّ اى فاطمه اين سوره نازل شده است و من ميگويم « سبحان اللَّه و بحمده استغفر اللَّه و اتوب اليه » و پس از من اى علىّ تو بايد جهاد كنى . عرض كرد : با كى جهاد كنم ؟ فرمود با آنها كه چيزها در دين بياورند و بخواسته ى خود سخن گويند كه در دين رأى درست نيست و دين يعنى امر و نهى خداوند . آنگاه فرمود : اگر بعد از من كسى خليفه باشد جز تو كسى سزاوارتر به آن نيست براى خويشى و همسرى فاطمه و بخصوص رفتار پدرت با من در اسلام و پيش از آن و رأى من از هر جهت اين است كه تو و فرزندانت خليفه ى من باشيد . اين خبر را ثعلبى كه پيشواى محدّثين است در تفسيرش آورده است .
فخر : اين نقل درستتر است كه اين سوره پيش از فتح مكّه نازل شده است . ماوردى گفته است : پس از فتح مكّه نازل شد و پيغمبر پس از نزول آن شصت روز بيشتر زنده نبود كه پيوسته مشغول تسبيح و استغفار بود . و مقاتل گفت : پس از اين سوره يك سال زنده بود كه اين آيه نازل شد « الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ » و پس از هشتاد روز آيت كلاله نازل شد و پس از پنجاه روز اين
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 689
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٦٨٩