دارى و آب سردى كه مىنوشى بهره مند هستى . و هم از پيغمبر ( ص ) روايت است :
آدمى برستاخيز از جاى خود نتواند بجنبد تا چهار پرسش را پاسخ دهد :
1 - زندگى خود را در چه كار بسر برد ؟ 2 - جوانى را چگونه به پيرى رساند .
3 - دارائى خود از كجا فراهم كرد و به چه راه به كار برد . 4 - علمى كه فرا گرفت چگونه به آن رفتار كرد . و از امام باقر عليه السّلام نقل است كه مقصود از نعيم عافيت است . و آن حضرت فرمود : خدا كريمتر است از اينكه نان و آب دهد و بپرسد آن را چه كرديد ؟ و مقصود از اين آيه پيغمبر است كه نعمت بر مردم است چون در آيت ديگر است « لَقَدْ مَنَّ اللَّه عَلَى الْمُؤْمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولًا » . و ظاهر اين است كه اين آيه براى عموم است ولى روى سخن براى سرزنش به كافران شده است .
تفسير صافى : اخبار مختلف كه در مقصود از نعيم نقل شده است راه توافق آنها به اين است كه آنچه آدمى نيازمند به آن است مسؤول نيست و آنچه فزون از نياز است همان نعيم است كه آدمى مسؤول آن است .
فى ظلال : كسى اين سوره ى بيمآور شكننده ى با آهنگ خاصّ نخواند جز كه پشت خود را ز بار زندگى گران يابد و چنان به انديشه ى آن بماند كه بزرگ و كوچك كار خود بشمار گيرد و دمى خود را آسوده ز آن نيابد .
سخن ما : چون در جهت نزول اين سوره اختلاف است و يقين به آنچه نقل شده نداريم . بايد در ظاهر آن دقّت كنيم ، پس آنچه از آن دريافت مىشود : روى سخن با مردم آزمند و خود پرست است كه تا دم مرگ بفكر مال و مرد هستند بجز يك جدائى ميان آن عربها با مردم امروز است كه عربها شماره ى قبيله و خانواده و رجال خويشاوند را سرمايه افتخار خود مىكردند و امروز كارگر و دوست در همكاريهاى سياسى و اقتصادى و يا آنكه سرسپرده باشد تا فكر و رأى او را به اختيار بگيرند دستاويز برترى مردم است چنان كه در همه گروه مردم جهان اين دستاويز ديده و شنيده مىشود .
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 658
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٦٥٨