مجمع : يعنى چون بدرون دوزخ شديد و آزار كشيديد آن را بمشاهده خواهيد ديد .
حسينى : آيت اوّل يعنى درست بينيد نه به گمان . دوّم يعنى چون به آن در آئيد به چشم بينيد كه شك در آن نكنيد .
« عَنِ النَّعِيمِ » 8 چند معنى شده است : 1 - يعنى از تندرستى و آسودگىتان شما را مىپرسند كه چگونه چنين زندگى را برگزار كرديد . 2 - از بينائى و شنوائى و تندرستى . 3 - از عافيت و دورى از هر بد و ناگوار . 4 - از آنچه آدمى مىخورد و مىنوشد . و ابو هريره گفت : روزى پيغمبر با ابو بكر و عمر نزد ابو الهيثم تمّار انصارى رفتند او آنها را به باغچه ى خود راهنمائى كرد و فرشى در سايه گسترد و خوشه اى خرما در جلوشان گذارد پيغمبر عليه السّلام پرسيد : چرا خرماى رسيده نياوردى ؟ عرض كرد : براى اينكه از رسيده و نارس كه بخواهيد از اين بچينيد . آنها از آن خوردند و آبى سرد نوشيدند . آنگاه پيغمبر ( ص ) فرمود : اين از آن « نعيم » است كه به جهان ديگر از شما مىپرسند چگونه مصرف كرديد ؟ كه سايه ى خنك است و خرماى خنك و آب خنك .
نيشابورى : 1 - اين پرسش از نعيم ممكن است از كافران باشد چون از آغاز سوره روى سخن با آن گونه كسان شده است كه دلبسته ى بفزونى مرد و مال بودند و از رستاخيز بىخبر . و روايت است كه ابو بكر به پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم عرض كرد :
آن نان جو و گوشت و خرماى نيمرس و آب سرد كه در خدمت شما به خانه ابو الهيثم خورديم از همين نعيم است كه برستاخيز مىپرسند ؟ فرمود : اين پرسش از كافران است و اين آيه را قرائت فرمود « وَهَلْ نُجازِي إِلَّا الْكَفُورَ » 2 - ممكن است پرسش از همگان باشد چون از پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم نقل است : اوّل پرسش از آدمى اين است : نه تن تو را سلامت داشتيم و آب خنك به تو داديم ؟ و نيز نقل است چون اين آيه نازل شد نيازمندى از جاى خاست و گفت : مگر به من نعمتى رسيده است كه مسئول آن باشم ؟ پيغمبر فرمود : از سايه و يك جفت نعلين كه به پا
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 657
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٦٥٧